W artykule opublikowanym w Financial Times Lagarde pisze wprost: „Obserwujemy głęboką zmianę w globalnym porządku: otwarte rynki i multilateralne zasady się rozpadają” (Financial Times, 17 czerwca 2025). W jej ocenie destabilizacja systemu handlu światowego to sygnał, że Europa musi wzmocnić „global euro” – czyli pozycję wspólnej waluty na arenie międzynarodowej.

Obecnie euro jest drugą najczęściej używaną walutą na świecie, odpowiadając za 20% światowych rezerw walutowych, podczas gdy dolar amerykański – aż za 58%. Zdaniem Lagarde, to nie wystarczy: „Zwiększenie globalnego statusu euro przyniosłoby wymierne korzyści: niższe koszty pożyczania, mniejszą ekspozycję na wahania kursów walutowych i ochronę przed sankcjami i działaniami przymusowymi” (FT).

Kluczowym punktem tekstu Lagarde jest jednak warunek: silniejsze euro wymaga silniejszej, bardziej scentralizowanej Europy. „Europa musi wzmocnić trzy filary: wiarygodność geopolityczną, odporność gospodarczą i integralność prawną i instytucjonalną” – pisze prezes EBC.

Najbardziej kontrowersyjny fragment dotyczy jednak reform instytucjonalnych: „Należy zreformować strukturę instytucjonalną Europy. Pojedyncze weto nie może już dłużej blokować zbiorowych interesów pozostałych 26 państw członkowskich” – apeluje Lagarde. Innymi słowy, głos jednego kraju miałby przestać mieć moc zatrzymania decyzji całej Unii. To prosta droga do marginalizacji mniejszych państw i wzrostu władzy ośrodków centralnych.

Rynki kapitałowe według niej są rozproszone – z czego wynika forsowany od jakiego czasu pomysł likwidacji mniejszych giełd, na przykład Giełdy Papierów Wartościowych, która zapewnie miałby wchłonąć Frankurt. Lagarde argumentuje, że tylko pełna integracja rynków kapitałowych i wspólne finansowanie „dóbr publicznych” jak obronność, mogą zwiększyć „bezpieczne aktywa” denominowane w euro, co wzmocni global euro. „Strategiczne branże, takie jak technologie zielone i obronność, powinny być wspierane przez skoordynowane polityki unijne” – zaznacza.

Lagarde chce to osiągnąć poprzez emisje unijnych obligacji czyli wzrost długu UE. Warto przypomnieć, że jeszcze przed pandemią COVID-19 nie do pomyślenia było, żeby UE się zadłużała. Lagarde uważa, że to źle, ponieważ Unia Europejska w porównianiu z USA jest za mało zadłużona! W praktyce jednak może być to przepis na „podwójny zastaw” – ponieważ UE jest niczym innym jak sumą państw członkowskich. Te państwa z kolei mają już swój dług publiczny. Zwiększanie długu UE otwiera perspektywę, w której państwa członkowskie będą odpowiadały zarówno za dług własny jak i UE… Czy pieniędzy będzie więcej? Tak, ale do czasu…

Finalnie spowoduje to faktyczne przeniesienie kluczowych decyzji budżetowych z poziomu państw do Brukseli i Frankfurtu wedle prostej zasady „kto ma kasę, ten rządzi”. Czy sukces global euro jest warte takiej ceny?

Hasło „global euro” nie jest nowe. Już od początku istnienia wspólnej waluty pojawiały się ambicje, by uczynić z niej rywala dla dolara. Jednak przez ponad dwie dekady euro borykało się z kryzysami zadłużeniowymi, problemami strefy południa i brakiem wspólnej polityki fiskalnej.

Lagarde zdaje się bagatelizować te ryzyka: „Europa przechodzi obecnie głęboką transformację w kierunku odbudowy swojej twardej siły, co powinno pomóc wzmocnić globalne zaufanie do euro” – pisze na łamach FT. Pytanie brzmi: czy to zaufanie wzrośnie dzięki biurokratycznej centralizacji? I gdzie jest ta twarda siła UE?

Prezes EBC przyznaje, że Europa ma poważne problemy strukturalne: niski wzrost gospodarczy, rozdrobnione rynki kapitałowe i ograniczoną podaż bezpiecznych aktywów. Dla porównania: obligacje państw strefy euro o ratingu co najmniej AA stanowią ok. 50% PKB UE, podczas gdy w USA – ponad 100%.

To nie jest problem, który rozwiąże samo hasło „global euro”. Wymaga on głębokich reform gospodarczych, deregulacji i polityki sprzyjającej wzrostowi. Zamiast tego Lagarde proponuje więcej instytucji i więcej regulacji na szczeblu unijnym, choć wszystko wskazuje, że to właśnie przeregulowanie UE jest przyczyną zastoju gospodarczego strefy euro i ucieczki inwestorów poza Europę.

Najbardziej alarmujące dla zwolenników suwerenności narodowej jest dążenie do ograniczenia prawa weta. W praktyce oznaczałoby to, że państwa takie jak Polska czy Węgry nie mogłyby zablokować decyzji sprzecznych z ich interesem narodowym i to nawet w sytuacji, kiedy nie są częścią strefy euro.

Zdaniem Lagarde: „Więcej głosowania większością kwalifikowaną w kluczowych obszarach pozwoliłoby Europie mówić jednym głosem” (FT). Tyle że jeden głos często oznacza jeden ośrodek decyzyjny – a reszta ma się podporządkować.

Historia uczy, że „moment przełomowy” często bywa wykorzystywany do forsowania zmian, które w normalnych warunkach nie przeszłyby bez społecznego oporu. Kryzys pandemiczny pokazał, jak łatwo w imię „wspólnego dobra” rozszerzać kompetencje instytucji unijnych.

Czy „global euro” nie stanie się kolejnym pretekstem? „Zmiany w globalnej dominacji walutowej zdarzały się wcześniej” – przypomina Lagarde. „Ten moment zmiany jest szansą dla Europy”. Pytanie brzmi: szansą dla kogo i za jaką cenę?

Nie ulega wątpliwości, że silne euro to korzyść dla europejskich firm. Ale czy w imię tej korzyści warto demontować demokratyczne mechanizmy, na których zbudowano Unię Europejską?

Tekst Lagarde to manifest, który zasługuje na szeroką debatę publiczną – nie tylko wśród ekonomistów, ale i obywateli, których państwa mają stracić część wpływu na własne decyzje.

wAkcji24.pl | Opinie | MOK, źrodło: Financial Times | Ilustracja: Ideogram | 17.06.2025