Koszt państwa dla przeciętnego Polaka rośnie szybciej niż pensje – to główny wniosek najnowszego raportu Warsaw Enterprise Institute (WEI). Z analizy wynika, że choć nominalna stawka PIT dla osób o średnich zarobkach to zaledwie 12 %, to po uwzględnieniu wszystkich składek i ukrytych danin państwo zabiera nam aż 43 % wynagrodzenia, czyli około 41 940 zł rocznie.

Statystyczny pracownik, który zarobił w 2024 r. 8 181,72 zł brutto miesięcznie, zobaczył na koncie jedynie 5 907,40 zł – reszta trafiła do budżetu w formie podatku dochodowego, składek ZUS i NFZ oraz szeregu opłat pośrednich, lokalnych i sektorowych. WEI podkreśla, że tak wysoki ciężar fiskalny hamuje przedsiębiorczość, obniża konkurencyjność gospodarki i pogłębia emigrację zarobkową, a z perspektywy katolickiej podważa zasadę subsydiarności, przesuwając zbyt wiele decyzji ekonomicznych z poziomu rodziny na poziom państwa.

Tabela 1. Miesięczny „koszt państwa” ponoszony przez obywatela o przeciętnych zarobkach w 2024 r.

Raport pokazuje, że prawdziwym drenażem domowego budżetu są podatki pośrednie, których nie widać na pasku wynagrodzeń. Przeciętna stawka VAT obliczona na podstawie koszyka inflacyjnego GUS to 13,8 %, co zabiera rodzinie średnio 775 zł miesięcznie. Do tego dochodzi akcyza (zwłaszcza na paliwa i używki) w wysokości przeciętnie 2 408,64 zł rocznie oraz cła, które – choć rzadko zauważane – kosztują każdego z nas około 183 zł rocznie. Warto dodać, że Polacy odkładają zaledwie 4,9 % dochodu rozporządzalnego; reszta jest natychmiast konsumowana i opodatkowana przy kasie sklepowej. Inflacja 3,6 % zjada dodatkowo 125 zł rocznej siły nabywczej odłożonych środków, co WEI również traktuje jako formę „ukrytego podatku”.

Kluczowe rekomendacje WEI – zgodnie z duchem katolickiej zasady pomocniczości – sprowadzają się do uproszczenia i obniżenia danin:

• Jednolita, niższa stawka VAT (17,75 % + 2 % na obronność) zamiast trzech stawek i licznych wyjątków.

• Podatek płacowy 23,5 % od funduszu wynagrodzeń zamiast PIT + ZUS + NFZ.

• Ryczałt 1,5–17 % dla mikrofirm i jednolity 0,5–1,5 % podatek przychodowy dla instytucji finansowych.

• Likwidacja drobnych opłat (PCC, opłata za psa, część opłat skarbowych), które kosztowo i regulacyjnie przewyższają wpływy budżetowe.
  Takie zmiany – zdaniem autorów raportu – nie tylko zwiększyłyby przejrzystość systemu, ale przy wyższej ściągalności i mniejszej szarej strefie mogłyby przynieść budżetowi dodatkowe dochody.

Z punktu widzenia katolickiej nauki społecznej istotne jest także to, jak fiskalizm kształtuje relacje międzyludzkie: wysokie obciążenia pracy wypychają młodych na emigrację, pogłębiając niż demograficzny; nadmierne opodatkowanie rodzin wielodzietnych de facto penalizuje otwartość na życie; a niezliczone parapodatki utrudniają inicjatywę gospodarczą, co stoi w sprzeczności z godnością osoby ludzkiej i jej prawem do twórczej pracy.

Raport WEI pokazuje, że przy 43-procentowym „koszcie państwa” wielu Polaków zadaje sobie pytanie, czy fiskalna solidarność nie zamienia się w fiskalne zniewolenie. Porównanie z 2017 r. (37 %) i średnią unijną (39 %) potwierdza, że polski system idzie w złą stronę, coraz bardziej komplikując się zamiast dążyć do prostoty i sprawiedliwości.

Koszt państwa w obecnym kształcie oznacza, że niemal połowa owoców naszej pracy znika, zanim zdołamy je wydać zgodnie z własnym rozeznaniem. WEI wzywa do odważnej, systemowej reformy – nie kolejnych kosmetycznych poprawek – i proponuje konkretne narzędzia. Na katolickim portalu wAkcji24.pl warto podjąć tę debatę, bo odpowiedzialne państwo musi służyć obywatelowi, a nie odwrotnie.

Jeżeli politycy nie zdecydują się na uproszczenie danin, Polacy będą coraz częściej zadawać fundamentalne pytanie: czy fiskalna „troska” państwa o dobro wspólne nie stała się kulą u nogi wolności, przedsiębiorczości i rodzinnego bezpieczeństwa – wartościami tak drogimi także katolickiej nauce społecznej. Czas więc, by „koszt państwa” stał się słowem kluczem nie tylko w algorytmach SEO, ale przede wszystkim w strategiach naprawy polskich finansów publicznych.

wAkcji24.pl | Ekonomia | JSW, źrodło: WEI | Ilustracja: Ideogram | 8.08.2025