Zacznijmy od podstaw. Duchowni w Polsce nie płacą podatku od dochodu, lecz stały ryczałt zależny od liczby wiernych w parafii. Nie od realnych przychodów, nie od nadwyżki finansowej, nie od datków — tylko od statystycznej wielkości wspólnoty, która w praktyce może oznaczać wszystko i nic. W dodatku nie chodzi o faktyczną liczbę parafian – tylko o mieszkańców obszaru jaki parafia zajmuje! A ile osób tam chodzi do Kościoła, a ilu jest bezwyznaniowych to już państwa w ogóle nie interesuje. Ksiądz płaci więc podatek zarówno za katolików jak i świadków Jechowy, buddystów, ateistów i wyznawców bogini Kali jeśli tacy na terenie parafii zamieszkają. To wygląda na prawo z czasów średniowiecza – gdzie istniały wyznaczone obszary na których mogli mieszkać tylko katolicy. Dawno tak już nie ma i państwo powinno o tym wiedzieć.

Innym kuriozum jest to, że stawka “od wiernego” rośnie w zależności od tego gdzie jest parafia. Taki warszawski parafianin jest według państwa dużo więcej warty niż mieszkaniec sudeckiej wioski! 

W państwie, gdzie nawet samozatrudnieni muszą szczegółowo dokumentować każdą fakturę, księża są rozliczani na podstawie archaicznego modelu rodem ze średniowiecza. A teraz — ten sam absurdalny system zostaje tylko bardziej wyżej opodatkowany.

W dobie ogromnych luk budżetowych, braku pieniędzy na służbę zdrowia, rosnących kosztów obsługi długu publicznego i inflacji, władza postanowiła sięgnąć… po księży. Podnosi się opłatę ryczałtową dla proboszczów z małych parafii o kilkadziesiąt złotych kwartalnie. Dlaczego? Bo można to zrobić bez przeprowadzania przez Sejm ustawy i podpisu prezydenta Karola Nawrockiego, który obiecywał, że zawetuje wszystkie podwyżki podatków dla obywateli. Tej jednak zawetować nie może, bo jest ona wprowadzona wyłącznie rozporządzeniem ministerialnym.

To nie ma nic wspólnego z rzeczywistą sprawiedliwością podatkową. To teatr. Symboliczna korekta, która ma stworzyć wrażenie, że „Kościół też płaci więcej”, choć w praktyce ani nie zwiększy to realnie dochodów budżetowych, ani nie upraszcza patologicznie skomplikowanego systemu fiskalnego.

Podwyżka ta nie została poprzedzona żadną publicznie dostępną analizą ekonomiczną. Nie wiemy, ile parafii w Polsce generowała w 2025 r. rzeczywiste nadwyżki budżetowe. Nie ma danych o przeciętnym przychodzie proboszcza ani skali inwestycji realizowanych przez parafie ze środków własnych.

Zamiast konkretnych danych, mamy zestaw stawek opublikowanych w Monitorze Polskim, które wyglądają jak efekty działania biurokratycznego automatu: „było 631 zł, będzie 656 zł”. Zero informacji o tym, czy którakolwiek z parafii faktycznie jest w stanie udźwignąć te podwyżki bez cięcia innych wydatków — np. na pomoc charytatywną czy utrzymanie świątyń. A w wielu miejscach są to bardzo poważne wydatki.

Nie jest tajemnicą, że relacje między państwem a Kościołem katolickim są w Polsce tematem kontrowersyjnym. W obliczu presji lewicy, by ograniczyć tzw. przywileje Kościoła, władza zdecydowała się na ruch pozorny, który ma zamknąć usta krytykom.

Ale w gruncie rzeczy to gest polityczny, nie fiskalny. Wydmuszka, która nie reformuje niczego, a jedynie pozwala na medialny przekaz: „Księża płacą więcej”.

Tyle tylko, że w tym przekazie nie ma miejsca na fakty:

• że większość duchownych w Polsce pracuje bez etatu, bez stabilnego dochodu, często służąc społecznościom wiejskim, które są ekonomicznie uboższe niż średnia krajowa;
• że Kościół jako instytucja nie jest jednorodny – obok diecezji mających nieruchomości w centrach miast istnieją parafie, które zbierają na opał zimą;
• że liczni księża płacą podwójny podatek – jeśli mają inną pracę – np. etat w szkole czy na uczelni wyższej, to muszą i tak płacić zwykły podatek od kwot tam zarobionych
• że także duchowni ślubujący ubóstwo i nie mający żadnych przychodów ów podatek muszą zapłacić

Podatek ryczałtowy dla księży to narzędzie, które miało uprościć fiskalne relacje państwa i Kościoła. W praktyce stał się źródłem dezinformacji, mitów i oskarżeń, bo przeciętny obywatel nie wie, jak funkcjonuje. 

Zamiast reformować system, który byłby oparty na rzeczywistych dochodach i kosztach działalności duszpasterskiej, państwo dokłada kolejną warstwę absurdu – podnosi daniny od nie wiadomo czego.

W efekcie mamy system, który:

• nie jest sprawiedliwy (bo nie uwzględnia dochodu ani kwoty wolnej od podatku!),
• nie jest przejrzysty (bo brakuje danych),
• jest obowiązkowy niezależnie od tego czy w danym okresie ksiądz cokolwiek zarobił
• dla większości księży jest krzywdzący, bo od takich samych kwot przychodu zapłacą większy podatek niż świeccy, którzy mają możliwość odliczenia kwoty wolnej od podatku w wysokości 30.000 zł rocznie  

W dodatku debacie publicznej powraca pomysł „opodatkowania wiary” — 8% podatku od dochodu każdej osoby wierzącej, odprowadzanego do danego Kościoła lub związku wyznaniowego. Pomysł ten pojawił się w formie petycji obywatelskiej w Senacie. Choć na razie to tylko propozycja, jej istnienie pokazuje, jak niebezpiecznie oderwana od rzeczywistości staje się debata o finansowaniu religii w Polsce.

Z jednej strony rząd utrzymuje fundusz, z którego przelewa środki bezpośrednio do ZUS za formalnie nie obowiązkowe składki duchownych, ale dla zmyłki nazywa go Funduszem Kościelnym a nie “funduszem ratowania ZUS”. Z drugiej — wprowadza pozorne podwyżki ryczałtu, które mają symulować fiskalny progres. A z trzeciej — społeczeństwu podrzuca się idee gigantycznych quasi‑podatków wyznaniowych, które mają „zwiększyć przejrzystość”.

To nie przejrzystość, to chaos.

Nie jesteśmy przeciwni opodatkowaniu duchownych. Jesteśmy przeciwni pozorowanym zmianom, które nie mają nic wspólnego z równością wobec prawa i sprawiedliwością fiskalną. W Polsce duchowni są pod wieloma względami gorzej traktowani przez prawo niż świeccy, tymczasem obowiązuje narracja o ich wielkich przywilejach.

Podatek powinien być obliczany na podstawie rzeczywistych dochodów, oddzielając koszty utrzymania kościoła, domu parafialnego czy przyparafialnego cmentarza, z możliwością odliczeń i ulg, tak jak u każdego innego obywatela. Wszelkie „ryczałty”, „kategorie parafii” czy „przeliczniki wiernych” to elementy systemu, który dawno powinien trafić do archiwum historii.

Zamiast tego mamy kolejną podwyżkę, kolejne milczenie władzy i kolejne opowieści, że księżom się tak świetnie powodzi, że rząd musi ich bardziej obciążyć.

wAkcji24.pl | Ekonomia | Andrzej Wierny | Źródło: Miesięcznik Katolicki „w-Akcji” | Ilustracja: Ideogram | 25.02.2026