Zmniejszenie liczby godzin lekcji religii w szkołach publicznych budzi poważne zastrzeżenia prawne i społeczne – uważa Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek. W swoim wystąpieniu z 12 czerwca 2025 roku skierowanym do minister Barbary Nowackiej zwraca uwagę na brak odpowiednich działań osłonowych i przejściowych dla nauczycieli religii oraz na potencjalną niekonstytucyjność podstawy prawnej wydanego rozporządzenia.

Marcin Wiącek podkreśla, że kwestie dotyczące wolności sumienia i religii – uregulowane w art. 53 Konstytucji RP – powinny być przedmiotem ustawy, a nie rozporządzenia. Zwraca uwagę, że obecne przepisy opierają się na nieprecyzyjnym upoważnieniu ustawowym zawartym w art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty. W ocenie RPO przepis ten nie spełnia standardów wynikających z art. 92 Konstytucji RP, który wymaga, by ustawy zawierały szczegółowe wytyczne dla aktów wykonawczych.

–Regulacje prawne określające podstawowe zasady korzystania z tej wolności stanowią tzw. materię ustawową i nie mogą być przekazywane do uregulowania aktem wykonawczym do ustawy. Tym bardziej nie powinno to zatem być rozporządzenie oparte na blankietowym upoważnieniu ustawowym, niezawierającym wytycznych dotyczących treści rozporządzenia. Dlatego też art. 12 ust. 2 u.s.o. budzi zasadnicze wątpliwości konstytucyjne, gdyż przekazuje do uregulowania w rozporządzeniu materie, które powinny znaleźć się bezpośrednio w ustawie – argumentuje Marcin Wiącek.

Dodaje również, że „artykuł ten nie zawiera żadnych wytycznych, którymi powinien kierować się organ wydający rozporządzenie. Także porównanie art. 12 ust. 2, chociażby z innymi przepisami w tej samej ustawie o systemie oświaty pokazuje jasno, że brakuje w nim wyszczególnienia, jakie aspekty powinny zostać uwzględnione w rozporządzeniu w sprawie lekcji religii. W konsekwencji istnieje ryzyko, że wszelkie zmiany dotyczące organizacji lekcji religii mogą być skutecznie kwestionowane, już tylko z tej przyczyny, że upoważnienie ustawowe nie odpowiada standardom z art. 92 ust. 1 Konstytucji”.

RPO zwraca także uwagę na potencjalne naruszenie praw pracowniczych nauczycieli religii. W jego opinii, zmniejszenie liczby godzin religii do jednej tygodniowo – bez odpowiednich działań osłonowych – może być sprzeczne z zasadą ochrony pracy zawartą w art. 24 Konstytucji RP.

–Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach wywoła poważniejsze konsekwencje, jako że od 1 września 2025 r. liczba lekcji religii zostaje zmniejszona do jednej w tygodniu. Stowarzyszenie Katechetów Świeckich (SKŚ) szacuje, że liczba świeckich katechetów, którzy stracą pracę na początku nowego roku szkolnego, będzie wyższa niż podawana przez Ministerstwo Edukacji Narodowej liczba 10 tysięcy. Część osób będzie miała drastycznie ograniczony wymiar zatrudnienia. – ostrzega Wiącek.

Kolejny aspekt podniesiony przez Rzecznika to ryzyko marginalizacji środowiska nauczycieli religii. Wielu z nich – jak zauważa – nie zdąży zdobyć uprawnień do nauczania innych przedmiotów, co może prowadzić do poczucia niesprawiedliwości. Wiącek twierdzi, że może to skutkować „dyskryminacją, brakiem zrozumienia i niedocenianiem ich pracy przez społeczeństwo, w szczególności przez władze państwa odpowiedzialne za politykę oświatową”.

Zasadnicze wątpliwości konstytucyjne dotyczą również podstawy prawnej samego rozporządzenia. Zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty, minister edukacji – w porozumieniu z władzami Kościołów – określa w drodze rozporządzenia warunki organizowania nauki religii w szkołach. Rzecznik wskazuje jednak, że prawo do nauki religii w szkole to część wolności sumienia i religii, gwarantowanej przez art. 53 Konstytucji, a wszelkie regulacje w tej sferze powinny być zawarte w ustawie, a nie w akcie wykonawczym.

W świetle powyższych argumentów Rzecznik Praw Obywatelskich poprosił minister Nowacką o odniesienie się do wskazanych zastrzeżeń. Chce uzyskać m.in. informacje o planowanych działaniach legislacyjnych oraz ewentualnych środkach łagodzących skutki zmian dla nauczycieli religii.

wAkcji24.pl | Ekonomia |  Maria Nicińska | źródło: bip.brpo.gov.pl| Fot. Marcin Wiącek gov.pl | 18.06.2025