Smog letni, znany także jako smog fotochemiczny lub smog typu Los Angeles, powstaje latem w warunkach wysokiej temperatury, silnego nasłonecznienia i słabego wiatru. W takich warunkach tlenki azotu (NOₓ) i lotne związki organiczne (VOC) wchodzą w reakcje chemiczne, tworząc m.in. ozon troposferyczny, aldehydy, aerozole organiczne i peroksyacyloazotany — związki, które pogarszają jakość powietrza i mają negatywny wpływ na zdrowie .

W Polsce smog letni występuje od czerwca do września, głównie w dużych miastach takich jak Warszawa, Wrocław czy Kraków. Głównymi czynnikami sprzyjającymi jego powstawaniu są wysokie temperatury (powyżej 25–30°C), silne nasłonecznienie, sucha i bezwietrzna aura. Powstaje wtedy brązowa, „gotująca się” mgła, której widoczność może spaść nawet do kilkuset metrów.

Smog letni wpływa nie tylko na komfort, ale też na zdrowie. Składniki smogu, takie jak ozon troposferyczny, mogą wywoływać bóle głowy, pieczenie oczu, kaszel, duszności oraz nasilać objawy chorób układu oddechowego i sercowo-naczyniowego.

Choć fenomen smogu fotochemicznego kojarzy się przede wszystkim z Los Angeles, to również polskie aglomeracje cierpią z jego powodu. W upalne, bezwietrzne dni poziom ozonu może przekraczać normy na tyle, że miasta „gotują się” pod betonem i ruchem ulicznym.

Jak zauważa prof. Szymon Malinowski w rozmowie z Interią:

„Gdyby ktoś się interesował czemu drapie go w gardle i dlaczego kaszle, to jedna z odpowiedzi jest… smog fotochemiczny, a ściślej ozon przyziemny”.

Profilaktyka to podstawa. Prof. Joanna Kamińska podpowiada:

„Najlepiej unikać intensywnej aktywności fizycznej na świeżym powietrzu w godzinach popołudniowych, kiedy stężenie zanieczyszczeń osiąga najwyższe wartości. Ćwiczenia, spacery czy jazdę na rowerze lepiej zaplanować na poranek lub wieczór. Dobrą praktyką jest też wybieranie tras spacerowych i rekreacyjnych z dala od ruchliwych ulic i skrzyżowań, gdzie stężenie spalin jest najwyższe. Pomocne mogą być aplikacje monitorujące jakość powietrza – dzięki nim można na bieżąco sprawdzać warunki i dostosować swoje plany, by ograniczyć ekspozycję na szkodliwe substancje – tłumaczy ekspertka UPWr.

Dodajmy:

• w miarę możliwości unikaj przebywania blisko ruchliwych ulic oraz skrzyżowań;

• korzystaj z aplikacji i map powietrza, żeby dostosować codzienne aktywności do bieżących warunków

W skali miejskiej i regionalnej kluczowe znaczenie ma usprawnienie transportu publicznego i wspieranie elektromobilności to działania, które realnie wpływają na poprawę jakości powietrza. Równie ważna jest rozbudowa terenów zielonych – parki, drzewa przy ulicach i zielone dachy nie tylko poprawiają mikroklimat, ale również pomagają filtrować powietrze. Ważne jest także wdrażanie polityk ograniczających emisję tlenków azotu i lotnych związków organicznych w przemyśle i transporcie. To one bowiem odpowiadają za powstawanie ozonu troposferycznego, głównego składnika smogu fotochemicznego.

We wrześniu Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu rozpoczyna szeroko zakrojone badania dotyczące smogu letniego. Zespół prof. Kamińskiej, wraz z prof. Kazakiem i dr. Chrobakiem, przebada ponad 200 ochotników wyposażonych w mobilne czujniki jakości powietrza (wielkości smartfona) oraz dzienniczki aktywności. Celem jest zrozumienie różnic między powietrzem w domu, transporcie, na ulicy i w komunikacji, a także opracowanie innowacyjnej metodyki oceny ekspozycji — kod badania ma być udostępniony innym naukowcom. 

Smog letni to zjawisko wymagające naszej uwagi – latem zmienia się jego charakter, ale nie znika. Emisje z transportu, reakcje fotochemiczne i miejskie warunki sprzyjają powstawaniu groźnych substancji, które wpływają na zdrowie każdego z nas. Dlatego mówienie o smogu tylko zimą to błąd. Warto reagować, monitorować powietrze, stosować się do zaleceń profilaktycznych i wspierać działania systemowe, a naukowcy, jak ci z UPWr, dostarczą niezbędnych danych do podejmowania świadomych decyzji.

wAkcji24.pl | Ekologia |  KNN | źrodło: Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu | Foto: Agencja Informacyjna   | 31.08.2025