Według świeżego badania Instytutu Psychologii Stresu obejmującego niemal 40 tys. respondentów, 75 % zatrudnionych odczuwa stres przynajmniej raz w tygodniu, a 25 % – na poziomie, który utrudnia codzienne funkcjonowanie. Raport ADP People at Work 2025 dopowiada, że choć wskaźnik „codziennego stresu” spadł z pandemicznych 15 % do 7,5 % w 2024 r., w Europie kobiety (12 %) i osoby 55 + (również 12 %) wciąż biją niechlubne rekordy. Innymi słowy, problem nie znika – zmienia tylko barwę i grupy ryzyka. 

Stres to uruchomienie reakcji „walcz lub uciekaj”, kontrolowane przez wyrzut adrenaliny i kortyzolu. Krótkotrwały eustres podnosi koncentrację i wydajność; klasyczny przykład to mobilizacja przed pilnym deadlinem. Jednak chroniczny dystres – gdy wymagania przewyższają nasze zasoby adaptacyjne – generuje bezsenność, nadciśnienie, depresję czy chorobę niedokrwienną serca. Światowe Wytyczne WHO zalecają „hybrydowy” model profilaktyki: modyfikację środowiska pracy, szkolenia menedżerów z empatycznego przywództwa oraz dostęp do indywidualnego wsparcia psychologicznego.

Europejski Instytut Związków Zawodowych (ETUI) wylicza, że pięć psychospołecznych czynników – nadmierne obciążenie, długi czas pracy, brak nagrody, niepewność zatrudnienia i mobbing – generuje rocznie 114 mld € kosztów samej depresji, a choroby serca wywołane stresem do-bijają kolejnych 14 mld €.

W Polsce w 2023 r. wystawiono 1,4 mln zwolnień lekarskich z powodu zaburzeń psychicznych, co przełożyło się na 26 mln dni absencji – już 10 % wszystkich nieobecności według danych zus.pl. Do tego dochodzi „prezenteizm”: według Gallupa pracownik ze słabą kondycją psychiczną traci ok. 12 dni efektywnej pracy rocznie, choć formalnie jest w biurze.

Dlaczego kobiety i dojrzałych pracowników stres dotyka silniej?

Analiza ADP pokazuje, że kobiety częściej łączą role zawodowe z opieką nad dziećmi lub seniorami, horyzont awansu jest dla nich mniej klarowny, a wciąż spotykają się z kulturową presją „bycia zawsze dostępną”. Z kolei osoby 55 + stają wobec cyfrowej transformacji i obaw o utratę zatrudnienia tuż przed emeryturą, co intensyfikuje poczucie braku kontroli. Obie grupy raportują najwyższy poziom codziennego stresu i najniższą satysfakcję z work-life-balance, stając się punktem zapalnym dla rotacji i wzrostu kosztów ubezpieczenia zdrowotnego.

Dystres sprzyja wzrostowi ciśnienia tętniczego, insulinooporności i prozapalnych cytokin, co zwiększa ryzyko chorób serca o ok. 50 %. ETUI szacuje, że w samym 2015 r. stres zabił w Europie 10 000 osób – głównie przez udary i samobójstwa związane z depresją. Po stronie firm skutkiem są koszty rekrutacji zastępczej (średnio 20 % rocznej pensji stanowiska) oraz opóźnienia projektowe. Dla finansów publicznych – wyższe wydatki na świadczenia chorobowe i leczenie kardiologiczne. Kumulacja wydatków przekłada się na wolniejszy wzrost PKB oraz większe obciążenie systemów emerytalnych.

Obowiązki prawne i audyt psychospołeczny

Kodeks pracy (art. 207 § 1 i art. 94 pkt 4) nakłada na pracodawcę bezwzględny obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, co w praktyce obejmuje też ryzyka psychospołeczne. Państwowa Inspekcja Pracy od 2024 r. kontroluje dokumentację oceny ryzyka „stress-at-work” i może nałożyć grzywnę do 30 000 zł za jej brak. W czasie audytu inspektorzy pytają o politykę antymobbingową, rejestry czasu pracy, wskaźnik absencji i programy wsparcia psychologicznego; brak spójnej strategii bywa coraz częściej oceniany jako naruszenie przepisów BHP.

Od 2023 r. szybko rośnie popularność platform wellbeingowych w modelu SaaS. Przykład: firma usługowa 1000 + FTE, która wdrożyła aplikację medytacyjną Meditopia for Work, zanotowała spadek rotacji o 6 p.p. i skrócenie średniej absencji o 1,4 dnia w ciągu roku . Algorytmy uczenia maszynowego zintegrowane z kalendarzami MS 365 potrafią też sygnalizować „czerwone strefy” natężenia spotkań, sugerując bloki focus-time. Dane HR stają się więc nie tylko tablicą wyników, lecz również systemem wczesnego ostrzegania. 

Psychologowie z Instytutu Psychologii Stresu rekomendują mikro-interwencje: technikę oddechu 4-7-8, „skan ciała” w przerwie, aktywność fizyczną 150 min tygodniowo oraz tzw. higienę cyfrową (wyciszone powiadomienia poza godzinami pracy). Statystyki ADP pokazują, że pracownicy stosujący minimum dwie z tych technik skracają absencję chorobową o średnio 18 % rocznie. Kluczem jest konsekwencja: badania wykazują, że nawyk spokojnego oddychania wykształca się po ok. 8 tygodniach, a regularne spacery zwiększają neuroplastyczność mózgu, poprawiając odporność psychiczną.

Stres w pracy nie jest kosztem wbudowanym w wolny rynek – to ryzyko, którym można zarządzać. Każda złotówka wydane na profilaktykę zwraca się przeciętnie 2,2-krotnie w postaci mniejszej absencji, niższej rotacji i ograniczenia wypadków. Organizacje, które już dziś włączą dobrostan do strategii, szybciej przyciągną talenty, poprawią markę pracodawcy i osiągną przewagę w dobie starzejącej się siły roboczej. Pracownicy z kolei zyskają dłuższe i zdrowsze życie zawodowe, co – jak pokazują makroekonomiczne modele produktywności – pozytywnie przełoży się na dynamikę PKB i zdrowie finansów publicznych.

wAkcji24.pl | Ekonomia | RNK | Źródła: Instytut Psychologii Stresu, ADP Research, ETUI, ZUS, WHO, Państwowa Inspekcja Pracy, Gallup, Meditopia, Newseria| Komentarz: Judyta Światłowska |  Ilustracja: Ideogram | 14.07.2025