Ponad osiem dekad po tamtych wydarzeniach, w zupełnie innej rzeczywistości geopolitycznej i społecznej, postać jezuickiego męczennika wraca z pytaniem: czego ten XVII-wieczny święty może nauczyć współczesnego Polaka?

Odpowiedź nie jest prosta, bo Andrzej Bobola nie był postacią „cukierkową”. Był człowiekiem z krwi i kości — porywczym, bezkompromisowym, a jednocześnie do granic możliwości wiernym swojej misji. Dzisiaj, gdy polskie społeczeństwo zmaga się z głębokimi podziałami, kryzysem wartości i niepewnością jutra, jego lekcja staje się uderzająco aktualna.

Żyjemy w świecie, który socjolog Zygmunt Bauman nazwał „płynną nowoczesnością”. To rzeczywistość, w której stałe zasady ustępują miejsca relatywizmowi, a elastyczność i umiejętność ciągłego dopasowywania się do otoczenia bywają uznawane za największe zalety. W takim świecie Andrzej Bobola jawi się jako monumentalna skała.

Jako jezuicki misjonarz działający między innymi na Polesiu i Pińszczyźnie, określany w tradycji jako „łowca dusz” lub „duszochwat”, Bobola pracował w warunkach skrajnie trudnych. Przełamywał bariery kulturowe i religijne, nie idąc przy tym na tanie kompromisy doktrynalne. Jego wierność Kościołowi i własnemu sumieniu została poddana ostatecznej próbie 16 maja 1657 roku w Janowie Poleskim, na terenie dzisiejszej Białorusi, gdzie z rąk Kozaków poniósł jedną z najbardziej okrutnych śmierci znanych historii chrześcijaństwa.

Dla współczesnego Polaka lekcja Boboli nie musi oznaczać wezwania do religijnego radykalizmu w sensie agresywnym. To raczej lekcja tożsamości. Święty pyta nas dzisiaj: Kim jesteś, gdy opadną emocje? Jakie są twoje nienaruszalne zasady, których nie sprzedasz za święty spokój, lajki w mediach społecznościowych czy karierę? W erze konformizmu Bobola uczy, że człowiek bez twardego kręgosłupa moralnego staje się jedynie liściem miotanym przez wiatr aktualnych mód i trendów.

Św. Andrzej Bobola został ogłoszony patronem Polski w 2002 roku. Jan Paweł II wskazywał na ekumeniczny wymiar jego kultu, dlatego Bobola bywa dziś przedstawiany także jako patron jedności. To paradoks, biorąc pod uwagę, że jego działalność misyjna w XVII wieku budziła ogromne napięcia między katolikami a prawosławnymi. Dlaczego więc dzisiaj ma nas uczyć jedności?

Współczesna Polska cierpi na chorobę plemienności. Debata publiczna przypomina wojnę pozycyjną, w której przeciwnik nie jest partnerem do rozmowy, ale wrogiem do zniszczenia. Bobola, który działał na styku kultur i religii, pokazuje, że prawdziwy dialog nie polega na zacieraniu różnic, ale na odwadze wyjścia do drugiego człowieka.

W tym sensie można odczytać jego dziedzictwo jako wezwanie do budowania mostów. Jego męczeństwo było skutkiem nienawiści, ale pamięć o nim może prowadzić do pojednania. Nie jest to pojednanie łatwe, sentymentalne. To raczej jedność, która wyrasta z odwagi, by mimo różnic nie odmawiać drugiemu człowiekowi godności.

Święty uczy Polaków, że jedność narodu nie rodzi się z dekretów czy politycznych koalicji. Rodzi się z codziennego trudu spotkania z kimś, kto myśli inaczej. Bobola nie unikał trudnych terenów — szedł do ubogich, chorych, porzuconych i tych, którzy patrzyli na niego z nieufnością, a nawet wrogością. Dla nas to lekcja, by wyjść z własnych baniek informacyjnych i zacząć rozmawiać z „tamtą stroną” z podniesioną przyłbicą, ale i z szacunkiem.

Często wyobrażamy sobie świętych jako ludzi idealnych od urodzenia. Andrzej Bobola taki nie był. Z przekazów zakonnych wyłania się obraz człowieka o trudnym charakterze: gwałtownego, upartego, dumnego i niecierpliwego. Przez lata zmagał się z własnymi wadami, poddając się dyscyplinie i formacji duchowej.

To niezwykle pocieszająca i ważna lekcja dla Polaków w XXI wieku. Żyjemy w kulturze „instant” — chcemy natychmiastowych efektów przy minimalnym wysiłku. Bobola pokazuje, że najważniejsza walka, jaką musimy stoczyć, to walka z samym sobą.

Polski indywidualizm często przeradza się w warcholstwo i egoizm: „ja wiem lepiej”, „moje musi być na wierzchu”. Przykład św. Andrzeja pokazuje, że cechy takie jak porywczość czy skłonność do uporu można przekuć w determinację, odwagę i pasję. Warunkiem jest jednak codzienna, systematyczna praca nad sobą.

Nie sposób pisać o Andrzeju Boboli bez kontekstu jego obecności w religijnej wyobraźni Polaków. Według tradycji w 1702 roku miał objawić się ojcu Marcinowi Godebskiemu w Pińsku i wskazać miejsce pochówku swojego ciała, co przyczyniło się do rozwoju jego kultu. W tradycji katolickiej bywa mu również przypisywany udział lub inspiracja przy Ślubach Lwowskich Jana Kazimierza, choć historycy wskazują, że nie da się tego jednoznacznie potwierdzić na podstawie źródeł. Wreszcie, według przekazów związanych z kultem Boboli, w 1819 roku w Wilnie miał on zapowiedzieć ojcu Alojzemu Korzeniewskiemu, że Polska odzyska niepodległość, a on sam zostanie jej patronem.

Co z tego wynika dla nas dzisiaj? Bobola uczy nas, że niepodległość i wolność nie są dane raz na zawsze. W czasach, gdy za naszą wschodnią granicą toczy się wojna, a ład światowy ulega gwałtownym zmianom, święty przypomina o obowiązku modlitwy i odpowiedzialności za Ojczyznę. Nie pozwala na patriotyzm kanapowy. Jego życie i pamięć o nim pokazują, że losy narodów ważą się nie tylko w gabinetach dyplomatycznych, ale także na poziomie duchowym, moralnym i wspólnotowym.

wAkcji24.pl | Wiara | AW | Miesięcznik Katolicki w-Akcji   | 16.05.2026