Co to jest fake news?

  • Napisany przez:

Słowo to weszło już na trwałe do naszego słownika. A jednak często nie zdajemy sobie sprawy ze skali i mocy tego zjawiska.

Wydaje się, że fake newsy są wymysłem współczesności. Kiedyś przecież jedynie niewinnie plotkowano. Okazuje się, że jest zupełnie inaczej. Fake newsy, choć wcześniej nikt tego zjawiska tak nie nazywał, znane są od zarania dziejów. Podając nieprawdziwe lub częściowo nieprawdziwe wiadomości najlepiej o charakterze sensacyjnym wprowadzano innych w błąd w celu manipulacji. Takie zjawisko było powszechne od zawsze, obecnie mamy ku temu po prostu lepsze narzędzia. 

Alex Boese w książce „Fake newsy i inne fałszerstwa od średniowiecza do XXI wieku” przekonuje, że czasy, w których żyjemy choć uznawane są za „wiek informacji” powinno się nazywać „wiekiem dezinformacji”. Zadaje w niej istotne pytanie, czy skala nieprawdziwych informacji jest wynikiem łatwowierności współczesnych ludzi, skoro fake newsy stały się już dla nas codziennością. Dowodzi, że łatwowierność nie jest charakterystyczna tylko dla naszych czasów i w porównaniu z poprzednimi pokoleniami nie jesteśmy bardziej łatwowierni. Uważa, że zalew kłamliwych informacji wynika z rozwoju społeczeństwa demokratycznego oraz łatwości w komunikowaniu się dzięki nowym mediom. Im swobodniej ludzie mogą się ze sobą komunikować, tym łatwiej też mogą oszukiwać. „Tak więc wszyscy korzystający z dobrodziejstw szybkiego przepływu informacji muszą poznać metody wprowadzania w błąd, by umieć bronić się przed oszustwem i jednocześnie w pełni korzystać z wolności słowa”.

Mówił o tym podczas jednego ze spotkań w ramach Społecznej Akademii Liderów Miłosz Manasterski dziennikarz, publicysta, pisarz, redaktor naczelny Agencji Informacyjnej, Laureat Word Poetry Day UNESCO 2016. Wygłosił on wykład pt. „Manipulacja vs Kościół”. Na początku przedstawił słuchaczom definicję tego zjawiska, które jest techniką sprawowania władzy oraz mechanizmem do osiągania korzyści a przede wszystkim jest narzędziem, które pozwala utrzymywać kontrolę w sposób niezauważalny. Z tego właśnie powodu każdy może paść ofiarą manipulacji. – Manipulacja jest też tym narzędziem, które pozwala utrzymywać kontrolę w sposób niezauważalny. Jeśli manipulacja jest naprawdę dobra, to każdy może paść jej ofiarą. Od nasze świadomości zależy jak szybkie się z tego otrząśniemy – mówił M. Manasterski. Tłumaczył, że manipulatorzy używając oskarżeń najwyższego kalibru, wykorzystują potrzebę każdego człowieka do zabezpieczenia siebie i innych przed złem. Jako przykład podał oskarżenie jakie padło w stronę bp. Marka Mendyka, które przez dziennikarzy nie zostało zweryfikowane, a tego wymaga rzetelność dziennikarska. Gdy jej zabraknie podawane informacje stają się manipulacją, ponieważ ich celem nie jest ujawnienie prawdy, ale wzbudzenie sensacji. – Fejk newsy odwołują się do emocji, dlatego są niebezpieczne. Media utrzymują się z tego, aby budując zaangażowanie odbiorców przyciągać do siebie reklamodawców. Dlatego lubią tematy emocjonujące. A emocje wyłączają krytyczne myślenie – dodał i zachęcał słuchaczy do bycia wyczulonymi wobec treści, które spotykają w mediach. – Mam nadzieje, że to spotkanie będzie inspiracją do różnych działań, ale też do czytania i oglądania w sposób krytyczny. Chciałbym też, abyście państwo potrafili ten krytycyzm zaszczepić dalej w waszych środowiskach – uzupełnił dziennikarz.

Warto zwrócić uwagę, że wprowadzanie i powielanie fake newsów jest podwójnie nieetyczne. Przede wszystkim może prowadzić do infamii czyli utraty czci i dobrego imienia osób, których dotyczą. Zjawisko fake newsów wpisuje się tym samym w tzw. kulturę wykluczenia czyli taką formę ostracyzmu, w której ktoś jest wyrzucany z kręgów społecznych lub zawodowych – czy to w Internecie, w mediach społecznościowych, czy osobiście i nie ma możliwości obrony lub udowodnienia niewinności. Drugim niepokojącym aspektem jest wykorzystywanie tragedii ludzi w celu ataku na niewinne osoby często piastujące publiczne stanowiska. Tym samym np. ofiary przestępstw seksualnych są powtórnie wykorzystywane oraz traktowane instrumentalnie. Choć obecnie wszystkie media z wrażliwością podchodzą do tematu wykorzystywania seksualnego to puszczanie w świat nieprawdziwych oskarżeń wyjawia ich prawdziwe intencje, których celem jest manipulacja i propaganda. Natomiast troska o osoby pokrzywdzone jest jedynie wydmuszką. 

Zdając sobie sprawę z zagrożeń wynikający z puszczania w obieg nieprawdziwych informacji trzy instytuty Akcji Katolickiej – diecezji świdnickiej, oraz archidiecezji warszawskiej i częstochowskiej zapraszają na konferencję pt. „Fake news’em w katolika”, która odbędzie się 10 grudnia w Wyższym Seminarium Duchownym w Świdnicy. 

 

Nasi partnerzy