10 czerwca 2025 roku  Trybunał Konstytucyjny ogłosił wyrok w sprawie K 10/24, dotyczący kompetencji Unii Europejskiej w zakresie kształtowania polityki energetycznej państw członkowskich. Sprawa dotyczyła zarzutów grupy posłów, którzy twierdzili, że Unia Europejska przekroczyła swoje uprawnienia, ingerując w swobodę Polski do wyboru źródeł energii oraz struktury zaopatrzenia kraju w energię.

Trybunał Konstytucyjny, rozpatrując sprawę, orzekł, że interpretacja art. 192 ust. 1 w związku z art. 192 ust. 2 lit. c Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, przyjęta przez Trybunał Sprawiedliwości UE, jest niezgodna z Konstytucją RP. W opinii TK, warunek wymagający, by „pierwszym zamierzonym rezultatem” unijnego aktu prawnego było wpływanie na miks energetyczny danego państwa, stanowi niedopuszczalną modyfikację traktatów unijnych, która nie została poddana procedurze ratyfikacji przez Polskę.

Szczególne znaczenie w tej sprawie miał kontekst Zielonego Ładu – szeroko zakrojonej strategii klimatycznej UE, której częścią jest m.in. system EU ETS (Europejski System Handlu Emisjami). W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, unijne regulacje Zielonego Ładu – przyjęte bez jednomyślnej zgody państw członkowskich – stoją w sprzeczności z konstytucyjną zasadą suwerenności. Polska, pozbawiona prawa weta, została zobowiązana do implementacji rozwiązań mających znaczący wpływ na krajową gospodarkę energetyczną i poziom życia obywateli.

Trybunał zajął się m.in. skargami posłów na obowiązek udziału polskich podmiotów w systemie EU ETS, który – ich zdaniem – ogranicza wolność gospodarczą i uniemożliwia państwu zapewnienie obywatelom równego dostępu do energii. Wskazano, że system ten, będąc elementem Zielonego Ładu, generuje nadmierne koszty i obciążenia fiskalne dla polskich gospodarstw domowych oraz przemysłu.

27 maja odbyła się pierwsza rozprawa w tej sprawie, jednak została odroczona – Kancelaria Prezydenta RP zażądała więcej czasu na przygotowanie stanowiska. Prezydent, jako uczestnik postępowania, skorzystał z przysługujących mu uprawnień. Ostateczny wyrok zapadł 10 czerwca br., a jego skutki mogą być przełomowe.

Jak podkreślił poseł Sebastian Kaleta, reprezentujący wnioskodawców, orzeczenie TK oznacza, że Polska nie jest zobowiązana do wdrażania kolejnych elementów Zielonego Ładu, takich jak ETS dla budynków i transportu. Co więcej, jakiekolwiek próby ich implementacji mogą być uznane za niezgodne z Konstytucją. Wyrok otwiera drogę do obniżenia cen prądu i ciepła oraz rewizji całej polityki klimatycznej państwa.

To rozstrzygnięcie ma znaczenie nie tylko prawnicze, ale także głębokie znaczenie społeczne i polityczne. W dobie nasilonej integracji europejskiej oraz presji klimatycznej, coraz częściej obserwujemy zjawisko rozszerzania kompetencji Unii bez formalnej zmiany traktatów. Polska, jak wiele innych krajów członkowskich, stoi przed pytaniem: jak zachować suwerenność narodową, będąc częścią wspólnoty, która nieustannie dąży do pogłębiania integracji?

Właśnie na to pytanie odpowiedział pośrednio Trybunał Konstytucyjny, wskazując, że podstawowym fundamentem porządku prawnego Rzeczypospolitej pozostaje Konstytucja. To ona stanowi najwyższe prawo w Polsce, a nie traktaty międzynarodowe czy orzeczenia instytucji zewnętrznych. Choć członkostwo w Unii przynosi liczne korzyści, nie może ono prowadzić do utraty narodowej tożsamości prawnej.

Trybunał Konstytucyjny zakwestionował interpretację TSUE, wskazując, że zmienia ona sens traktatu bez zgody Polski. To, zdaniem sędziów TK, prowadzi do obejścia konstytucyjnych procedur przekazywania kompetencji i stanowi naruszenie art. 90 ust. 1 Konstytucji RP. W rezultacie Polska traciłaby możliwość samodzielnego zablokowania niekorzystnych dla niej decyzji energetycznych.

Wyrok nie oznacza wypowiedzenia posłuszeństwa wobec Unii Europejskiej. Wręcz przeciwnie – TK wprost podkreśla, że szanuje wolę Narodu wyrażoną w referendum z 2003 roku. Podkreśla także korzyści płynące z integracji europejskiej, takie jak swoboda przemieszczania się, wspólny rynek czy współpraca gospodarcza. Ale jednocześnie przypomina, że członkostwo w UE nie znosi obowiązku przestrzegania Konstytucji i nie daje organom unijnym prawa do samodzielnego rozszerzania swoich kompetencji.

Warto zauważyć, że Trybunał nie uznał za dopuszczalne orzekania w innych aspektach wniosku, takich jak kwestie dotyczące Europejskiego Systemu Handlu Emisjami (EU ETS). Powodem było to, że wnioskodawcy nie zaskarżyli przepisów krajowych ustaw implementujących unijne dyrektywy. W tym zakresie postępowanie zostało umorzone.

Pomimo ograniczenia zakresu orzeczenia, wyrok TK ma wymiar szerszy niż tylko prawny. Dotyka on istotnych pytań społecznych: jak daleko Polska jest gotowa się posunąć w rezygnacji z kompetencji narodowych? Jak godzić wymogi wspólnej polityki klimatycznej z potrzebami własnego rozwoju gospodarczego i bezpieczeństwa energetycznego? Czy unijna solidarność może oznaczać konieczność podporządkowania się decyzjom, które godzą w interes narodowy?

Z perspektywy katolickiej nauki społecznej warto podkreślić, że zasada pomocniczości, która leży u podstaw katolickiego rozumienia ładu społecznego, znajduje swoje odbicie w zasadach funkcjonowania Unii Europejskiej. UE powinna działać tylko tam, gdzie państwa członkowskie nie są w stanie skutecznie działać samodzielnie. Nadmierna centralizacja i narzucanie rozwiązań bez zgody zainteresowanych narodów prowadzi do kryzysu zaufania wobec instytucji wspólnotowych.

Wyrok K 10/24 przypomina nam, że to obywatel, naród i państwo są adresatem i gwarantem dobra wspólnego. W sprawach tak fundamentalnych jak energetyka – od której zależy bezpieczeństwo, rozwój gospodarczy, a nawet warunki życia rodzin – decyzje powinny być podejmowane w sposób zgodny z wolą suwerena, a nie arbitralnie przez instytucje międzynarodowe.

Nie oznacza to zamknięcia się na współpracę czy rezygnacji z odpowiedzialności za ochronę środowiska. Polska powinna aktywnie uczestniczyć w dialogu europejskim, ale na warunkach zgodnych z jej konstytucyjnym porządkiem. Polityka klimatyczna, o ile nie narusza zasad suwerenności i dobra wspólnego, może być polem owocnej współpracy.

Na koniec warto zaznaczyć, że zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji wyroki Trybunału mają moc powszechnie obowiązującą i podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu. Ewentualne zaniedbanie w tym zakresie może skutkować odpowiedzialnością prawną osób odpowiedzialnych za publikację. Orzeczenie TK powinno być respektowane zarówno przez władze krajowe, jak i unijne.

Wyrok K 10/24 nie jest tylko decyzją prawną. To manifest odnowionego podejścia do suwerenności narodowej w ramach zjednoczonej Europy. Polska nie występuje przeciwko Unii, ale upomina się o poszanowanie swoich praw, wynikających z Konstytucji i z godności bycia państwem demokratycznym, odpowiedzialnym przed własnym narodem i Bogiem za dobro wspólne.

Andrzej Wierny

wAkcji24.pl | Ekonomia |  MOK | źrodło: Trybunał Konstytucyjny | Komentarz: Andrzej Wierny  | Ilustracja: Ideogram | 10.05.2025