Kiedy tylko zbliża się listopad, a w centrach handlowych pojawiają się pierwsze dekoracje, wielu z nas zaczyna odnosić wrażenie, że okres świąteczny rozpoczyna się coraz wcześniej. Już na początku miesiąca słyszymy w sklepach i mediach różnego rodzaju utwory — ale wbrew temu, co mogłoby się wydawać, nie są to kolędy, lecz piosenki okołoświąteczne. Te melodie otaczają nas z każdej strony, tworząc atmosferę, która ma wprowadzić nas w specyficzny nastrój i podpowiedzieć, że czas zacząć myśleć o świętach, choć do nich jeszcze daleko. 

Jedna ze stacji radiowych posunęła się nawet do tego, że puściła utwór świąteczny w środku lata, w lipcu, żeby wygrać konkurs na najwcześniejsze rozpoczęcie sezonu. To wiele mówi o tym, jak bardzo przesunęła się granica komercyjnego „świątecznego klimatu”.

Kolędy są więc jednym z najgłębszych i najbogatszych elementów naszej tradycji. Samych polskich kolęd jest ponad pięćset, a pierwsze z nich powstawały pięć wieków temu. Obok nich istnieją pastorałki — również mówiące o narodzeniu Jezusa, ale w sposób bardziej ludowy, związany z życiem codziennym, śpiewane kiedyś „pod strzechą”, w domach, wspólnie. Wędrujący od domu do domu kolędnicy nieśli zarówno muzykę, jak i wspólnotę.

Trzecim rodzajem utworów są piosenki świąteczne i okołoświąteczne. I to właśnie one dominują dziś w przestrzeni publicznej. Często w ogóle nie opowiadają o świętach ani o Jezusie. Mówią o magii świąt, o pięknym czasie, w którym spada śnieg, świeci gwiazdka, jadą sanie, pędzą koniki. Wywołują pozytywne skojarzenia, bo są emocjonalnie łatwe, przyjemne i kojarzą się z beztroską. W tym sensie pełnią swoją rolę — ale nie mogą zastąpić kolęd, które niosą prawdę o Bożym Narodzeniu.

Samo słuchanie piosenek świątecznych nie jest niczym złym. Mogą one wprawiać w miły nastrój, wywoływać wspomnienia z dzieciństwa, tworzyć atmosferę bliskości. Problemem jest jednak to, że pojawiają się tak wcześnie i w tak wielkiej ilości, że nie zauważamy, jak bardzo wypierają duchowy wymiar przygotowań do świąt. Kiedy od początku listopada słyszymy naprzemiennie piosenki i kolędy, kiedy bombarduje nas nimi radio, sklepy i media, to w momencie, gdy święta naprawdę przychodzą — jesteśmy już tym wszystkim zmęczeni. Zatraca się czas Adwentu, który miał nas przygotować. A święta Bożego Narodzenia to przecież moment początku dzieła zbawienia, wydarzenie, do którego warto dojść w sposób świadomy i duchowo przygotowany.

Adwent jest właśnie czasem oczekiwania, wyciszenia, refleksji. Jeśli jednak ten czas skracamy albo wręcz niwelujemy, bo od listopada jesteśmy w stanie świątecznej aktywacji, to Adwent w praktyce przestaje istnieć. A kiedy nadchodzą same święta — jesteśmy nimi przejedzeni. Widać to także po dekoracjach świątecznych. Pojawiają się masowo już na początku grudnia a czasem i wcześniej, rozświetlają miasta i sklepy, ale zaraz po świętach są usuwane. 

Tymczasem Kościół proponuje inną logikę: przygotujmy się, a potem świętujmy długo. Czas kolęd i choinek trwa przecież aż do 2 lutego. Jednak wcześniejsze zmęczenie świąteczną atmosferą sprawia, że trudno nam później naprawdę cieszyć się kolędami i głębią Narodzenia Pańskiego.

W tym kontekście pojawia się również problem artystów, którzy na co dzień nie utożsamiają się z wiarą, a bardzo chętnie występują w koncertach bożonarodzeniowych. Trzeba przy tym pamiętać, że pod nazwą koncertu bożonarodzeniowego nie zawsze kryją się kolędy — często są to piosenki zimowe czy okołoświąteczne. Ale zdarza się, że artyści śpiewają również kolędy, bo jest to popularne, modne i dobrze odbierane przez publiczność. Tu jednak pojawia się pewna dwuznaczność. Jeżeli ktoś na co dzień nie przyznaje się do wiary, nie żyje jej wartościami, a w okresie grudniowym chętnie śpiewa o narodzeniu Jezusa, to można mówić o pewnej hipokryzji. Można użyć określenia „zimowi chrześcijanie” – ludzie, którzy na czas świątecznego sezonu przybierają pozę chrześcijan, a po świętach wracają do zupełnie innego stylu życia.

Ale to pojęcie dotyczy nie tylko artystów. Kiedy przyglądamy się naszej codzienności, widać, że to zjawisko jest znacznie szersze. Komercjalizacja zalewa nas atmosferą świąt dużo wcześniej, co sprawia, że sami zaczynamy przeżywać Boże Narodzenie bardziej jako tradycję rodzinną niż wydarzenie wiary. Święta kojarzą się z rodziną, wspólnym stołem, prezentami — i to wszystko jest dobre, ale gdy staje się jedynym elementem, wiara schodzi na dalszy plan. Ludzie chętnie kultywują tradycje, nawet jeśli nie utożsamiają się już tak mocno z Kościołem. I rzeczywiście — jeśli ktoś w okresie świątecznym decyduje się pójść na Pasterkę, pielęgnuje zwyczaje, a czasem nawet łączy to ze spowiedzią, to trudno uznać to za coś złego.

Ale jednocześnie warto dostrzec, że zjawisko to często kończy się w momencie poświęcenia pokarmów w Wielkanoc. Wówczas znowu obserwujemy wzmożony ruch w kościołach. Ludzie przywiązują wagę do tradycji, ale nie zawsze towarzyszy temu głębsza refleksja nad wiarą. Z jednej strony można widzieć w tym pozytywy — bo tradycja wciąż jest żywa. Z drugiej jednak strony takie podejście może spłycać przeżywanie świąt i wiary. Boże Narodzenie i sam Jezus schodzą nieraz na dalszy plan, a w pierwszym pojawiają się sformułowania o „magii świąt”, o rodzinnych świętach, o wyjątkowej atmosferze — ale bez wskazania, że są to święta Bożego Narodzenia. Zapominamy nawet używać tej nazwy.

To jest największe zagrożenie: sprowadzenie wiary do tego, co zewnętrzne, przyjemne, łatwe. Tymczasem Ewangelia jest piękna, ale jest też wymagająca. Przypomina, że Boże Narodzenie nie jest jedynie sentymentalną opowieścią o Dzieciątku w żłóbku, ale wydarzeniem, które ma realny wpływ na nasze życie. Bo jeśli w przeżywaniu świąt zatrzymamy się tylko na „magii”, dekoracjach i nastroju, jeśli zatracimy ich prawdziwy sens, to zostaniemy jedynie z emocją, która szybko się wyczerpuje.

A Narodzenie Pańskie — jeśli przeżywane świadomie — nigdy się nie wyczerpuje.

Ks. Jakub Klimontowski

Redaktor Naczelny Miesięcznika Katolickiego „w-Akcji”

wAkcji24.pl | Opinie | ks. Jakub Klimontowski | Ilustracja: Ideogram | 28.12.2025