Jeszcze niedawno turystyka była opisywana przede wszystkim językiem infrastruktury. Liczyły się gwiazdki hotelu, liczba basenów, strefa SPA, sala konferencyjna, animacje dla dzieci, menu śniadaniowe i dostępność parkingu. Dziś te elementy nadal mają znaczenie, ale coraz częściej są jedynie tłem. Na pierwszy plan wychodzi turystyka doświadczeń, czyli taki sposób podróżowania, w którym kluczowe nie jest samo „gdzie”, lecz „co tam przeżyję”. Kąpiel w lesie o północy, wydobywanie agatów w kamieniołomie, sauna japońska w ogrodzie, nocleg w domku bez sąsiadów, wyprawa śladem wilków albo warsztat pieczenia chleba na zakwasie — to nie są już turystyczne ciekawostki dla garstki entuzjastów. To część większej zmiany.

Według raportu GetYourGuide aż 98 proc. podróżujących wskazuje, że doświadczenia są bardzo ważnym czynnikiem przy wyborze kierunku podróży. McKinsey szacuje natomiast, że podróżni wydają rocznie ponad 1 bilion dolarów na doświadczenia w trakcie wyjazdów. Rynek doskonale wyczuł, że współczesny turysta nie chce tylko „zaliczyć” miejsca. Chce z niego coś wynieść: wspomnienie, umiejętność, opowieść, emocję, czasem nawet małą przemianę.

Ten trend dobrze widać w ofercie mniejszych obiektów noclegowych, gospodarstw agroturystycznych i platform wyspecjalizowanych w nieoczywistych wyjazdach. Przez lata przewagą konkurencyjną pensjonatu mógł być komfortowy pokój, jacuzzi albo plac zabaw. Dziś coraz ważniejsze jest to, czy gospodarz potrafi zaproponować gościowi coś autentycznego i zakorzenionego w miejscu. Aleksandra Klonowska-Szałek, współtwórczyni platformy Slowhop, zwraca uwagę, że wśród gospodarzy są osoby z uprawnieniami instruktora shinrin yoku, które zabierają gości na nocne kąpiele w lesie. Inni prowadzą ich z lampą naftową na zamek albo organizują warsztaty wydobywania agatów w prawdziwym kamieniołomie. Brzmi jak scenariusz filmu przygodowego, tylko bez obowiązkowego pościgu i z lepszym śniadaniem. Właśnie o to chodzi: przeżycie ma być konkretne, niepodrabialne, osadzone w lokalności. Jednocześnie nie musi być luksusowe ani egzotyczne. Hitem mogą być kiszonki, zakwas, zioła, ognisko, opowieść przewodnika, poranny spacer po lesie albo cisza, której w mieście nie da się zamówić nawet w wersji premium. Turystyka doświadczeń nie zawsze oznacza adrenalinę. Czasem oznacza powrót do rzeczy prostych, ale przeżytych naprawdę.

Polskiej debata o turystyce doświadczeń skupia się na nowoczesnych, modnych formach podróżowania: retreatach, glampingach, warsztatach kulinarnych czy wyprawach przyrodniczych. Tymczasem jedną z najstarszych i najbardziej oczywistych form podróży opartej na przeżyciu są pielgrzymki. Pielgrzym nie wyrusza wyłącznie po to, by dotrzeć do geograficznego punktu na mapie. Częstochowa, Santiago de Compostela, Rzym, Lourdes, Fatima czy Kaplica Czaszek w Kudowie Zdrój są celami, ale sens drogi nie wyczerpuje się w samym przybyciu. Liczy się wysiłek, wspólnota, modlitwa, intencja, rytm marszu, rozmowy, milczenie, spotkania i doświadczenie przekroczenia codzienności. Właśnie dlatego pielgrzymki tak mocno wpisują się w turystykę doświadczeń, choć wyrastają z zupełnie innego języka niż współczesny marketing podróżniczy. Tam, gdzie branża mówi dziś o autentyczności, transformacji i głębokim przeżyciu, tradycja pielgrzymkowa zna te pojęcia od stuleci.

Co więcej, pielgrzymowanie łączy wymiar duchowy z lokalnością: korzysta z gościnności, wspiera małe miejscowości, tworzy sezonowy ruch wokół sanktuariów, angażuje przewodników, gospodarzy, restauratorów, transport i lokalne wspólnoty. 

Silnym trendem jest przekonanie, że podróż powinna wspierać lokalne społeczności, a nie tylko globalne modele turystycznej konsumpcji. Według raportu Booking.com z kwietnia 2025 roku, opartego na badaniach 32 tys. podróżujących z 34 krajów, 73 proc. respondentów chce, by wydawane przez nich pieniądze trafiały z powrotem do lokalnych społeczności, a 69 proc. deklaruje, że chce pozostawiać odwiedzane miejsca w lepszym stanie, niż je zastało. To ważna zmiana, bo przez lata masowa turystyka często działała jak wielki odkurzacz: zasysała uwagę, pieniądze i zasoby, ale nie zawsze zostawiała realną korzyść mieszkańcom. Małe obiekty, lokalni przewodnicy, regionalni producenci, gospodarstwa, rzemieślnicy i rodzinne restauracje mogą być odpowiedzią na ten problem.

Jak wskazują szacunki przywoływane przez ekspertów branży, w przypadku małych, lokalnych obiektów nawet 80–90 proc. wydatków turystów może zostawać w lokalnej społeczności. W modelach all-inclusive do miejscowej gospodarki trafia często znacznie mniejsza część budżetu. Turystyka doświadczeń może więc być nie tylko modą, lecz także bardziej odpowiedzialnym modelem podróżowania. 

Pandemia trwale zmieniła również sposób, w jaki ludzie chcą odpoczywać. Z analiz platformy Slowhop wynika, że wspólne stoły i długie śniadania, przez lata kojarzone z agroturystyką, stopniowo tracą na znaczeniu. Coraz więcej gości wybiera prywatność: domek w lesie, brak sąsiadów, ograniczony kontakt z gospodarzem, przestrzeń tylko dla siebie albo dla najbliższych. Stoliki dla dwojga zastępują wieloosobowe biesiady, a podróże solo przestają być niszą.

Według Booking.com 59 proc. podróżujących planuje wyjazdy w pojedynkę, niezależnie od wieku. Dane American Express pokazują z kolei, że wśród millenialsów i pokolenia Z aż 76 proc. deklaruje przynajmniej jedną podróż solo w tym roku. To nie musi oznaczać ucieczki od ludzi. Często jest raczej próbą odzyskania wpływu na własny czas, rytm i uwagę. Dlatego turystyka doświadczeń rozwija się w dwóch kierunkach jednocześnie: ku intensywnemu przeżyciu oraz ku ciszy, samotności i duchowej regeneracji. W tym sensie nocna kąpiel leśna, samotny wyjazd do domku, warsztat chleba i pielgrzymka mają więcej wspólnego, niż mogłoby się wydawać. Wszystkie odpowiadają na tę samą potrzebę: podróż ma nie tylko przenieść ciało w inne miejsce, ale pomóc człowiekowi wrócić do siebie.

wAkcji24.pl | Podróże | INU | źródło: Slowhop, Booking.com| Ilustracja: GML  | 15.05.2026