Biskup Tadeusz Lityński: Bóg powierzył nam w swoim dziele stworzenia ten świat, w którym żyjemy, jesteśmy i nim zarządzamy.

Ks. Zbigniew Kucharski: Czy Kościół nie powinien się bardziej zajmować ewangelizacją niż dbaniem o czyste powietrze i sadzenie kwiatków?

Bp Tadeusz Lityński: Misją Kościoła nie jest czyste powietrze, czysta woda, nieskażona ziemia. Misją Kościoła jest zbawienie człowieka i do tego celu jest powołany. Również w tym aspekcie Bóg powołuje osoby do stanu duchownego, aby realizowały tę misję. Jednak zagadnienia związane z ekologią są także przestrzenią, gdzie realizuje się i ujawnia nasza relacja do Boga Stworzyciela i naszych bliźnich. To Bóg powierzył nam w swoim dziele stworzenia ten świat, w którym żyjemy, jesteśmy i nim zarządzamy. Troska o ten nasz wspólny dom jest powinnością etyczną i moralną wynikającą z Bożego zamysłu.

To jak korzystamy z tego świata, tworzymy relacje społeczne, międzyludzkie, kształtujące naszą egzystencję. Wiąże się to z pewnymi powinnościami, zobowiązaniami względem bliźnich, ale także tych, którzy będą kiedyś w przyszłości po nas jako nowe pokolenia. Nie możemy po sobie zostawić tak zwanej spalonej ziemi. Dlatego w pewnych momentach nie tylko mówi się o odpowiedzialności za stan środowiska naturalnego, ale także można mówić o winach w zaniedbaniu w tych obszarach.

Ks. Zbigniew Kucharski: Tam, gdzie jest grzech, tam jest potrzebne nawrócenie. Czy jest nawrócenie ekologiczne?

 Bp Tadeusz Lityński: Pogłębianie refleksji nad naszą relacją do Boga Ojca Stworzyciela powinno także skutkować pozytywnym rozwojem i zaangażowaniem w naszej trosce o powierzone nam dzieło stworzenia. Świadomość popełnionych błędów, zaniedbań, a nawet niekiedy uczynienie rzeczywistego zła w środowisku naturalnym, skutkujące również krzywdzą w stosunku do bliźnich.

To wymaga autorefleksji i zmian. I tu jest miejsce na prawidłowo rozumiane nawrócenie. Nawrócenie, które przybliża do Boga i pozytywnie pogłębia relacje w przestrzeni czynnej miłości bliźniego. Papież Franciszek w encyklice Laudato si bardzo wyraźnie wskazuje na poważne winy moralne skutkujące degradacją środowiska naturalnego, uderzające w porządek egzystencji całych społeczności przyczyniając się niekiedy do ich nawet skrajnej biedy.

Ewidentnym przykładem jest występująca w różnych regionach świata degradacja środowiska naturalnego będąca wynikiem nastawienia na zysk wielkich światowych korporacji z pominięciem należytego zadbania o lokalną społeczność żyjących tam ludzi.

Ks. Zbigniew Kucharski: No tak, ale co np. my żyjący to w Polsce mamy z tym wspólnego i czy w ogóle możemy coś zrobić?

Bp Tadeusz Lityński: Dziś już nikogo nie trzeba przekonywać, że troska o stan naszej planety, a nawet już teraz trzeba mówić o kosmosie, zależy od nas wszystkich. Powinno być to świadomym, wspólnym działaniem całej społeczności międzynarodowej. Nie tylko jednak chodzi o konkretne, poszczególne państwa i ich aparat władzy, decyzyjności jakim dysponują. Chodzi także o zaangażowanie w ten proces wszystkich grup społecznych, każdego z nas.

Troska o wspólny dom wymaga współpracy wszystkich niezależnie od różnic światopoglądowych, wyznania religijnego, systemu wartości. Jakość powietrza nie jest ani lewicowa, ani prawicowa, ale wpływa na stan naszego zdrowia i zaniedbania w tej dziedzinie mogą się przyczyniać do rozwoju chorób i ich następstw.

Czy możemy coś zrobić w naszym kraju? Tak możemy. Dbanie o czystość wody np. nie tylko będzie skutkować w naszym kraju tym, że my Polacy będziemy z tego mieli korzyść prozdrowotną, ale także będziemy wpływali na czystość wody w Bałtyku, innych morzach i oceanach, z których zasobów korzysta cały świat.

Ks. Zbigniew Kucharski: Czystość wody to ważny, ale przecież nie jedyny czynnik zewnętrzny wpływający na nasze zdrowie.

Bp Tadeusz Lityński: W tej kwestii rzeczywistość jest naprawdę bardzo złożona i wielowątkowa. Zwróćmy uwagę np. na kwestie środków ochrony roślin czy też środków chemicznych używanych do konserwowania żywności. Ten świat chemiczny nie tylko nas otacza, ale także dociera do naszego wnętrza, naszego organizmu. Nie jest to tylko kwestia wdychanego powietrza, ale ogromnej ilości pożywienia, z którego korzystamy.

Powiedzmy też o powszechnie używanym plastiku, tworzywach sztucznych służących wyrobu naczyń, pojemników kuchennych np. do przechowywania żywności. Z niektórych z nich związki chemiczne przenikają do żywności, a później do naszego organizmu. Dlatego sprawa poszanowania środowiska naturalnego, a w konsekwencji skutków także prozdrowotnych dla nas ludzi, zwierząt, roślin w ogóle całego świata stworzonego powinno być objęte prawdziwą, aktywną troską nas wszystkich. W tej kwestii pojedynczy człowiek, jednostka nie będzie osobą skuteczną.  

Ks. Zbigniew Kucharski: Jaki to wszystko miało wpływ na powołanie przez Konferencję Episkopatu Zespołu LAUDATO SI?

Bp Tadeusz Lityński: Kościół prowadząc misję zbawczą nie może być wspólnotą, która jest obojętna na ważne przemiany społeczne, zachodzące procesy. Kościół zawsze powinien być obecny w przestrzeniach ważnych dla ludzi szczególnie takich, gdzie ewidentnie mamy także aspekt moralny i etyczny. Zgodnie z teologią pastoralną jest wręcz konieczne, aby w pielgrzymce doczesnej także wspólnota Kościoła realizowała powierzone nam dzieło przez Stwórcę, o czym już jest na samym początku Pisma św. 

Ks. Zbigniew Kucharski: Jakie najważniejsze zadania przed nami stoją?

Bp Tadeusz Lityński: Z pewnością do takich zadań należy budzenie świadomości, sumień i czynnego zaangażowania świeckich i duchownych. Bez właściwej formacji tego nie osiągniemy. Ważne jest więc budowanie w tym zakresie środowiska na poziomie parafii czy diecezji. To przełoży się również na sytuację w kraju. Dlatego nie tylko jest ważne powstanie Zespołu LAUDATO SI przy Radzie ds. Społecznych przy Konferencji Episkopatu Polski, ale tworzenie się Ogólnopolskiego Duszpasterstwa Środowisk LAUDATO SI. W tym miejscu pragnę podziękować wszystkim biskupom diecezjalnym, którzy już takich duszpasterzy w swoich diecezjach mianowali. Odbyliśmy już dwa ogólnopolskie spotkania w tym środowisku i jestem pełen optymizmu.

Dziękuję za rozmowę.