24 marca 1944 r. w Markowej na Podkarpaciu, Józef i Wiktoria Ulmowie, ich dzieci oraz ukrywani przez nich Żydzi zostali zamordowani przez Niemców w wyniku donosu. Józef i Wiktoria Ulmowie mieszkali w podkarpackiej wsi Markowa. Prowadzili gospodarstwo. Józef zajmował się uprawą warzyw i owoców, pszczelarstwem i hodowlą. Jego pasją była fotografia. Wiktoria prowadziła dom i zajmowała się dziećmi. Ich gospodarstwo znajdowało się z dala od innych mieszkańców Markowej.

 W powiecie mieszkało około 1000 Żydów. W pierwszej połowie 1942 r. większość z nich została wywieziona i zamordowana w ośrodku zagłady w Bełżcu, bądź rozstrzelana na miejscu. Od lipca trwało “polowanie” na Żydów, którzy szukali schronienia w lasach. Józef pomagał jednej z rodzin przy konstruowaniu kryjówki. Ludność żydowska szukała także schronienia w domach mieszkańców okolicznych wsi.  

Jesienią 1942 r. do domu Józefa i Wiktorii Ulmów przyszła żydowska rodzina Goldmanów z Łańcuta: Saul Goldman, który przed wojną był znanym w okolicy handlarzem bydła, i jego czterej synowie. Ulmowie udzielili im schronienia na poddaszu. Wkrótce do ukrywających się dołączyły także dwie córki oraz wnuczka Chaima Goldmana z córką i Genia Grünfeld. 

Na poddaszu w domu Ulmów osiem osób żyło przez ponad rok. Mężczyźni pomagali przy takich pracach jak garbowanie skór, piłowanie desek, rąbanie drwa na opał. 24 marca 1944 r., przed świtem przyjechali do Markowej niemieccy żandarmi wraz z granatową policją z Łańcuta. Byli dobrze poinformowani, mając jasno określony cel.  

Na poddaszu domu rodziny Ulmów znaleźli ukrywających się Żydów, których bez wahania rozstrzelali. Następnie rozstrzelali Józefa Ulmę i jego żonę Wiktorię, która była w siódmym miesiącu ciąży. Świadkowie wspominali, że kiedy po zamordowaniu rodziny przekładano ciała do trumien, okazało się, że kobieta była w trakcie porodu. Rozstrzelano także ich sześcioro dzieci. 

Na rozkaz Niemców ciała ofiar zakopali mieszkańcy wsi. Jeden z braci Józefa, Władysław Ulma, zapisał: W tydzień po tym wypadku ciała pomordowanej brata rodziny powkładaliśmy do trumien i wywieźliśmy na cmentarz. Ciała Żydów zabrała ekipa żydowska po wyzwoleniu. 

13 września 1995 r. Instytut Yad Vashem w Jerozolimie uhonorował pośmiertnie Józefa i Wiktorię Ulmów tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. W 2016 roku otwarto w Markowej Muzeum ich imienia, które jest poświęcone wszystkim Polakom ratujących Żydów w czasie Zagłady. Decyzją prezydenta Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką jest obchodzony 24 marca, w rocznicę tragicznych wydarzeń z Markowej. 

10 września 2023 r. w Markowej w województwie podkarpackim odbyły się uroczystości beatyfikacyjne rodziny Ulmów. Liturgii, którą celebrowało blisko 1000 kapłanów i 80 biskupów oraz kardynałów, przewodniczył wysłannik papieża, prefekt Dykasterii Spraw Kanonizacyjnych kard. Marcello Semeraro. Według szacunków organizatorów we mszy świętej uczestniczyło ponad 37 tys. wiernych, m.in. z Polski, Litwy, Ukrainy i USA. Biografia rodziny Ulmów została odczytana przez postulatora procesu beatyfikacyjnego ks. Witolda Burdę, następnie kard. Marcello Semeraro wygłosił w języku łacińskim list apostolski zawierający formułę beatyfikacyjną. Bp Stanisław Jamrożek (pomocniczy biskup przemyski) odczytał polskie tłumaczenie dokumentu. 

„Za radą Dykasterii Spraw Kanonizacyjnych, naszą władzą Apostolską zezwalamy, aby odtąd czcigodni Słudzy Boży, Józef i Wiktoria Ulma, małżonkowie wraz z ich siedmiorgiem dzieci, wierni świeccy, męczennicy, którzy jako dobrzy Samarytanie, bez lęku złożyli ofiarę ze swojego życia ze względu na miłość do braci oraz przyjęli do swojego domu tych, którzy cierpieli prześladowanie, obdarzeni byli tytułem błogosławionych” – napisał papież Franciszek.

Papież dodał, że coroczne wspomnienie rodziny Ulmów będzie obchodzone 7 lipca “w miejscach i w sposób określony przez prawo”.

Po wygłoszeniu formuły beatyfikacyjnej został odsłonięty wizerunek rodziny Ulmów. Następnie do prezbiterium w asyście krewnych Ulmów wprowadzono relikwie błogosławionych. 

Z uczestnikami mszy beatyfikacyjnej połączył się papież Franciszek, który apelował, aby rodzina Ulmów była dla wszystkich wzorem do naśladowania w czynieniu dobra, “dzisiaj w Markowej w Polsce zostali beatyfikowani męczennicy Józef i Wiktoria Ulmowie i ich siedmioro dzieci. Cała rodzina została zgładzona przez nazistów 24 marca 1944 roku za udzielenie schronienia Żydom, którzy byli prześladowani.(…) 

Nienawiści i przemocy, które charakteryzowały tamten czas, przeciwstawili miłość ewangeliczną. Ta polska rodzina, która była promieniem światła w mrokach II wojny światowej, niech będzie dla nas wszystkich wzorem do naśladowania w czynieniu dobra, w służbie potrzebującym – mówił Franciszek. Papież powiedział także „za ich przykładem poczujmy się wezwani do tego, by przeciwstawić sile oręża moc miłosierdzia, retoryce przemocy – wytrwałość w modlitwie”. 

Rodzina Ulmów pomogła swoim żydowskim współobywatelom, mimo że mieli pełną świadomość, iż grozi im za to śmierć – podkreślił ówczesny prezydent, Andrzej Duda – Cześć i chwała bohaterskiej rodzinie Ulmów i wszystkim, którzy zginęli, pomagając swoim sąsiadom narodowości żydowskiej w czasie II wojny światowej!”.

wAkcji24.pl | Wiara | Maria Nicińska |zdjęcie: IPN Rzeszów| 09.09.2025