17 lipca 2025 r. rząd Zjednoczonego Królestwa przedstawił pakiet ustaw „Restoring Trust in Our Democracy”, w którym zapowiedziano obniżenie wieku uprawniającego do udziału w wyborach ogólnokrajowych z 18 do 16 lat. Dla jednych jest to oczywisty strzał w stopę, dla innych krok do przodu. Reformy są przy tym znacznie szersze – mają zmodernizować system demokratyczny.

Pakiet obejmuje ponadto: automatyczną rejestrację wyborców, rozszerzenie katalogu uznawanych dokumentów tożsamości (np. karty płatnicze), zasadę know‑your‑donor oraz surowsze kary za naruszenia finansowania partii. Jak na te zmiany patrzeć? Omówimy niżej kwestię wieku, a także zajdziemy w inne problemy (nie tylko) brytyjskiej demokracji. 

Ostatnia taka zmiana w Wielkiej Brytanii miała miejsce w 1969 roku kiedy wiek obniżono z 21 na 18 lat. 16 lat jako próg wieku uprawniającego do głosowania nie jest nowym pomysłem. W wielu krajach można głosować wcześniej niż byśmy się spodziewali. W Europie 16‑latki przy urnach nie są ewenementem:

• Austria – 16 lat we wszystkich wyborach od 2007 r.;
• Niemcy – 16 lat w wyborach do PE 2024 oraz w części landów, federalnie wciąż 18 lat;
• Belgia – 16 lat wyłącznie w wyborach do Parlamentu Europejskiego.

W samej Szkocji i Walii 16‑ i 17‑latkowie od kilku lat głosują w wyborach lokalnych i do tamtejszych parlamentów; w wyborach do Westminsteru nadal obowiązuje granica 18 lat.

Dlaczego 16-latki będą mogły głosować? Rząd powołuje się na to, że młodzi ludzie „pracują, płacą podatki i pełnią służbę wojskową”, więc zasługują na prawo głosu w sprawach, które ich dotyczą. Innym argumentem jest wyrównanie sytuacji w krajach Zjednoczonego Królestwa. Próg w Szkocji i Walii, jak wspomnieliśmy wcześniej, jest niższy niż w Anglii i Irlandii Północnej. Według Office for National Statistics do elektoratu dołączy ok. 1,6 mln nowych wyborców.

Jest jednak jeszcze jeden, inny oczywisty powód dla którego 16-latki będą mogły głosować. Powód, który chciałoby się powiedzieć należy do strefy tabu, choć właściwie tak nie jest. Wszyscy spodziewają się, że obniżenie progu oznacza przede wszystkim większe szanse dla partii lewicowych. W szczególności większe szanse na udział we władzy dla ugrupowań bardziej radykalnych, do których starsze grupy wyborców będą niechętne. 

Jak więc można się domyślać głównym pomysłodawcą i walczącym o zmiany jest brytyjska Partia Pracy. Laburzyści w  najmłodszej grupie obecnych wyborców zbierają około połowy głosów. Sugeruje się, że to właśnie wyniki ostatnich wyborów parlamentarnych zainspirowały te wszystkie zmiany. Jednak to, że 16-latki będą mogły głosować nie oznacza automatycznego sukcesu lewicy. Analitycy zwracają uwagę, że młody elektorat bywa zmienny i podatny na kampanie w mediach społecznościowych.

Również obserwowany na całym świecie wzrost konserwatywnych postaw wśród młodych ludzi może pokrzyżować plany. Najnowsze sondaże w tej grupie wiekowej pokazują co prawda przewagę Partii Pracy (około 33 proc.), lecz różnica nie jest dramatyczna: Reform UK popiera 20 proc., Zielonych 15 proc., a Konserwatystów 12 proc. Ostateczny efekt zależy więc od mobilizacji młodych i dynamiki kampanii.

Krytycy zwracają uwagę, że obniżenie progu wprowadzi chaos i nie jest to ot tylko strach przed lewicą. Przynajmniej teoretycznie nie wiadomo, które partie najbardziej zyskałyby w najbliższych wyborach. Jedno jednak jest pewne: młodzi są bardziej podatni na manipulacje i radykalizację. 

Jeśli 16-latki będą mogły głosować scena polityczna może stać jeszcze się bardziej nieprzewidywalna. Dwa lata nie wydają się dużą ilością czasu dla osoby w średnim wieku czy starszej. Dla nastolatka za to dwa lata to ogromna różnica. Nastolatek w dwa lata można przejść kilka jak nie kilkanaście najróżniejszych zmian stylu życia i “faz”. Od ”faz muzycznych”, po “fazy polityczne”. Warto przy tym przypomnieć, że przemysł muzyczny i filmowy będą mocno wpływać na ich decyzje polityczne. Sam internet w sobie i presja grupy w okresie nastoletnim są do tej pory niedocenianymi czynnikami. 

Wystarczy cofnąć się o kilka lat w naszych polskich realiach. Koledzy dodają do swojego profilowego czerwoną błyskawicę? Celebryci, lubiani influencerzy, z którymi się utożsamiam mówią mi, że brak aborcji na żądanie to ograniczanie praw człowieka? – wychodzę za kolegami i koleżankami na ulicę. Tak to czasami jest tak proste! Proste, bo kto chce być po stronie tzw. “piekła kobiet”. 

Poglądy polityczne młodych ludzi w tym wieku dopiero zaczynają się kształtować! Wiemy z doświadczenia, że nie wszystkie osoby dorosłe po 18 roku życia, na studiach czy już dawno po nich, mają dobre rozeznanie w polityce, a co dopiero 16-latki i 17-latki. Jest to współcześnie dla wielu nastolatków pierwszy taki okres wzmożonego zainteresowania polityką. Świeża świadomość polityczna jednak nie oznacza że mają wykrystalizowane polityczne czy osiągnęli gotowość do odpowiedzialnego głosowania w wyborach powszechnych.  

Dyskusja można ciągnąć długo i zapętlać. Nawet bardzo dobre argumenty przeciw, można przeciwstawić dobrymi argumentami za i vice versa.

Mogliby głosować to dlaczego nie? W końcu to demokracja – im więcej osób może w niej uczestniczyć tym lepiej. Może więc wszelkie progi wiekowe można obniżyć (picie alkoholu, zdolność do zawierania umów itp.)? Które progi wiekowe nie są arbitralne? Może narodowość i obywatelstwo również są arbitralne? To chyba sedno tego drugiego gorącego tematu w reformach. 

Jak postrzegają zmiany sami Brytyjczycy? Czy myśl, że 16-latki będą mogły głosować podoba im się? Nigel Farage, lider Reform UK, przekonywał, że system edukacji „jest przechylony na lewo”, a mimo to zapowiada mobilizację najmłodszych wyborców: „Zamierzamy dać temu rządowi labourzystów szok stulecia. Sprawimy, że 16‑ i 17‑latkowie zagłosują na nas”. Rzecznik Partii Konserwatywnej ocenił reformę jako „sprzeczną”, skoro młodzi wciąż nie mogą kupić losu na loterii ani alkoholu, a już mają decydować o rządzie.

Z kolei premier Keir Starmer (Partia Pracy) broni zmian: „Są wystarczająco dorośli, by pracować i płacić podatki, więc powinni mieć prawo decydować, jak państwo wydaje ich pieniądze”. Sektor młodzieżowy przyjął decyzję entuzjastycznie. Leigh Middleton OBE z National Youth Agency nazwał ją „historycznym dniem dla obywatelstwa młodych” i zwieńczeniem wieloletnich kampanii na rzecz Votes at 16.

Natomiast Electoral Reform Society przypomina, że w Szkocji frekwencja 16‑latków podczas referendum niepodległościowego w 2014 r. sięgnęła 75 proc., a 97 proc. zadeklarowało gotowość głosowania w przyszłości, co ma dowodzić skuteczności reformy w budowaniu nawyku obywatelskiego. 

Rozszerzenie dopuszczalnych form identyfikacji jest kontrowersyjnym tematem. W Kalifornii i innych stanach w USA znanych z akceptacji dla ideologii “woke” takie reformy mają jeden cel. Również tabu, a tak naprawdę oczywisty wszystkim. Chodzi o większe możliwości do fałszerstw wyborczych, a przede wszystkim dopuszczenie do wyborów nielegalnych imigrantów, którzy zazwyczaj żadnych dokumentów tożsamości nie posiadają. 

Innym ważnym elementem reform ma być kolejna regulacja finansowania partii. Takie zmiany powinny być pozytywnie oceniane. Lobbyści to temat irytujący społeczeństwa, a z drugiej strony współcześnie wydawałoby się nieodłączny, kluczowy element państw demokratycznych. Ten pomysł jednak może być motywowany sugestią Elona Muska, że wesprze finansowo Reform UK, co szybko nam zmienia perspektywę na intencje i przyszłą praktykę…

Co do zasady wszyscy w demokracji oczekujemy ciągłego reformowania i zmian na lepsze. Odpowiedzią na problemy demokracji ma być więcej demokracji. Jak jednak widać niekoniecznie zawsze to “więcej demokracji” wydaje się być takie oczywiste i jednoznacznie dobre. Na pewno należy się przygotować na to, że trend obniżania progu wieku do głosowania może trafić także do nas.

Kto wie, może jednak polska lewica nie będzie taka pewna takiej reformy. W końcu aktualnie obserwujemy zjawisko odwrotu konserwatywnego. Coraz więcej młodych traci chęć na głosowanie ma partie zbyt centrowe, a zyskuje chęć do partii bardziej wyrazistych programowo, w tym partii prawicowych jak Konfederacja.  Jeśli 16-latki będą mogły głosować, to wcale nie oznacza, że oddadzą masowo swój głos na lewicę.

Max Manasterski

wAkcji24.pl | Kultura | Max Manasterski| Źródło: Miesięcznik Katolicki „w-Akcji” |  Ilustracja: Ideogram |13.09.2025