Tradycyjne myślenie o miejskiej zieleni – jako o odizolowanych wyspach wśród betonu – odchodzi do lamusa. Zespół badawczy pod kierownictwem dr. inż. Jana Kamińskiego i dr hab. Ewy Trzaskowskiej, prof. KUL, z Katedry Kształtowania i Projektowania Krajobrazu, wspólnie z mgr inż. arch. Katarzyną Bezpalko, realizuje w latach 2024–2026 projekt o nazwie „Systemy zieleni dla miast na miarę wyzwań XXI wieku – Zielone Sieci”. Jego ambicją jest coś więcej niż posadzenie drzew czy rewitalizacja kolejnego skweru.

– Wszystkie tereny zieleni w Lublinie można połączyć siecią powiązań. Doliny rzek i wąwozy, aleje drzew, pasy roślinności, trasy piesze i rowerowe to „zielony internet”, który może służyć mieszkańcom, ale też zapewniać powiązania przyrodnicze i klimatyczne – podkreślają twórcy projektu.

Wizja jest konkretna: stworzyć „pajęczynę”, w której małe skwery i zielone zakątki łączą się z dużymi parkami i podmiejskimi lasami. Mieszkaniec, wchodząc w jeden zielony punkt blisko domu, mógłby przemieszczać się bez przeszkód – bez wchodzenia na zabetonowane chodniki czy ruchliwe ulice – aż do nadrzecznej łąki czy leśnych terenów na obrzeżach miasta.

– Głównym celem projektu jest opracowanie koncepcji systemu zieleni dla Lublina oraz modelu możliwego do zastosowania w innych miastach Polski – mówi dr inż. Jan Kamiński, kierownik projektu.

Zmiany klimatu nie są już abstrakcją. Polskie miasta coraz częściej doświadczają ekstremalnych zjawisk pogodowych: przedłużających się fal upałów, wielotygodniowych susz przerywanych nagłymi, niszczycielskimi ulewami i podtopieniami. Skutki odczuwają nie tylko infrastruktura i środowisko, ale przede wszystkim ludzie.

– Miasta muszą być przygotowane – podkreśla dr inż. Kamiński. – Chodzi o stworzenie takiego systemu zieleni, który przeniknie strukturę urbanistyczną, zapewni chłodzenie, umożliwi retencjonowanie wody w górze zlewni, zanim spłynie ona do kanalizacji i zatopi niżej położone obszary.

Ekspert dodaje, że w pozbawionych zieleni miastach spada jakość życia, a ekstremalne zjawiska klimatyczne mają bezpośrednie przełożenie na zdrowie mieszkańców i obciążenie systemu opieki zdrowotnej. Nie chodzi jednak wyłącznie o przetrwanie – zieleń miejska to również przestrzeń rekreacji i profilaktyki zdrowotnej. Coraz więcej czasu spędzamy w zamkniętych pomieszczeniach, przed ekranami, i potrzebujemy otoczenia zachęcającego do spacerów, aktywności fizycznej, a także zwykłego – tak trudnego dziś – kontaktu z naturą i z innymi ludźmi.

Naukowcy nie poprzestali na ogólnej wizji. Precyzyjnie przeanalizowali mapę Lublina i wytypowali 199 konkretnych obszarów, które powinny tworzyć miejski system zieleni. Część z nich już dobrze funkcjonuje – kluczowym zadaniem było jednak zidentyfikowanie przerw w sieci: miejsc przeciętych ogrodzeniami, drogami lub zabetonowanych, które niszczą ciągłość zarówno przyrodniczą, jak i społeczną.

– Ustaliliśmy takie miejsca i zaproponowaliśmy konkretne rozwiązania: likwidację ogrodzeń, uzupełnienie ciągów pieszo-rowerowych, utworzenie nowych przejść dla pieszych i rowerzystów, a w niektórych miejscach – wykup terenów, budowę kładek czy bezpiecznych przejść pod torami kolejowymi – wyjaśnia kierownik projektu. Wśród propozycji znalazło się też wskazanie miejsc, gdzie warto zrezygnować z przeskalowanych inwestycji drogowych na rzecz zielonych korytarzy.

Co istotne, koncepcja w wielu miejscach pokrywa się z istniejącymi już zapisami miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Naukowcy zintegrowali rozrzucone po dokumentach planistycznych idee, nadali im spójność i uzupełnili autorskimi rozwiązaniami. Projekt powstaje w ścisłej współpracy z Urzędem Miasta Lublin, Ministerstwem Klimatu i Środowiska oraz Instytutem Rozwoju Miast i Regionów, co daje mu szansę stać się wzorcem dla całej Polski.

Prace nad projektem miały charakter prawdziwie interdyscyplinarny. Kilkunastoosobowy zespół – wspierany przez specjalistów od ekologii, systemów informacji przestrzennej, architektów krajobrazu i architektów z pracowni projektowej – korzystał z danych urzędowych, analiz satelitarnych i literatury naukowej. Przeprowadzono wyjazdy studyjne do światowych liderów zielonej urbanistyki: Hamburga i Singapuru. Odbyły się też kilkuetapowe konsultacje z mieszkańcami i różnymi grupami użytkowników, podczas których wypracowano rekomendacje dla konkretnych terenów. Z ankiet wynika jednoznacznie: lublinianie najbardziej potrzebują nowej roślinności w ścisłym centrum i na nowych osiedlach mieszkaniowych.

Badania przyniosły też zaskakujące odkrycie. Okazało się, że najwyższe wskaźniki wegetacji i zdolności do magazynowania wody mają… stare, zarośnięte i nieużytkowane cmentarze – m.in. dawny cmentarz mariawicki na północy miasta oraz stare cmentarze żydowskie. Dzika, wielowarstwowa roślinność rozwijająca się spontanicznie w tych miejscach najskuteczniej chłodzi otoczenie i zatrzymuje wilgoć. To odkrycie, które każe na nowo spojrzeć na to, co przez lata uznawaliśmy za zaniedbanie.

W projekt włączono też studentów KUL. W ramach zajęć prowadzonych metodą Service Learning analizowali potrzeby społeczne, projektowali konkretne rozwiązania i prezentowali je przed mieszkańcami, radami dzielnic oraz urzędnikami – łącząc naukę z realnym działaniem na rzecz wspólnoty.

Pełna prezentacja wyników – szczegółowych analiz, map i wytycznych projektowych – nastąpi we wrześniu 2026 roku podczas specjalnej konferencji naukowej. Swój udział zapowiedzieli eksperci z Hamburga i Singapuru, co pozwoli spojrzeć na lubelskie rozwiązania przez pryzmat globalnych trendów adaptacji do zmian klimatu.

Projekt „Systemy zieleni dla miast na miarę wyzwań XXI wieku – Zielone Sieci” został dofinansowany ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministerstwa Edukacji i Nauki „Nauka dla Społeczeństwa II” kwotą 980 040 zł. Jego ambicją jest nie tylko odmiana oblicza Lublina, ale stworzenie gotowego modelu, który inne polskie miasta będą mogły wdrożyć we własnych warunkach.

Bo zieleń w mieście to już nie kwestia estetyki. To kwestia przeżycia – dosłownie i w przenośni.

wAkcji24.pl | Ekologia | AWW | Źródło: KUL / KAI  |  Na zdjęciu Lublin | Fot. Zdjęcie dodane przez Anna Holodna | 30.06.2026