Boże Narodzenie to czas duchowej odnowy, pojednania i wzmacniania więzi rodzinnych. Ale to wzmacnianie często przyjmuje postać prezentu — materialnego znaku relacji. Tegoroczne badania pokazują, że planujemy święta rozważnie i wcześnie, a ciężar „logistyki” częściej niż rzadziej spoczywa na barkach kobiet. Czy więc święty Mikołaj jest kobietą? To prowokacyjne pytanie ma ekonomiczne, kulturowe i rodzinne uzasadnienie.

Barometr Providenta notuje, że całkowite wydatki na organizację Świąt w Polsce to średnio 1387 zł, z czego na prezenty przeznaczamy ok. 667 zł. Osoby 55+ planują na podarunki przeciętnie 781 zł, a najmłodsi (18–24) 462 zł. Wśród najczęściej wybieranych upominków dominują pieniądze/bony (~22%), kosmetyki (13%), książki (10,4%) i elektronika (9,8%) — koszyk praktyczny i rzadko „chybiony”.

Badanie Santander Consumer Banku (jesień 2025) wskazuje, że ok. 29% Polaków zaczyna kompletowanie prezentów już w listopadzie, a 56% planuje wydać „mniej więcej tyle co rok temu”. Jednocześnie ok. 13% ankietowanych w ogóle nie zamierza kupować online — co przypomina, że handel stacjonarny żyje i ma się dobrze, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach. Wśród osób zwiększających budżet główną przyczyną pozostaje wzrost cen; część gospodarstw domowych redukuje liczbę prezentów, niekoniecznie obniżając jakość relacji.

W ujęciu europejskim Mastercard Economics Institute prognozuje wzrost sprzedaży w listopadzie–grudniu o ok. 3,1% r/r. Klienci częściej wybierają „przystępne luksusy” — niedrogie kosmetyki, akcesoria, książki, bilety na wydarzenia — zamiast dóbr z najwyższej półki. To dobry kompromis między radością obdarowywania a odpowiedzialnością budżetową. Polska w tym pejzażu nie jest wyjątkiem: racjonalizujemy koszyki, a nie rezygnujemy z gestu. 

Niemcy, istotny barometr dla regionu, raportują umiarkowanie lepsze nastroje przed grudniem, choć detaliści nadal spodziewają się klientów wrażliwych na ceny. Sygnał jest spójny z polskimi danymi: sezon bez euforii, ale stabilny, z naciskiem na sensowne, użyteczne prezenty i wcześniejsze planowanie, które ogranicza „gorączkę ostatniej chwili”.

Tu powraca pytanie tytułowe. Financial Times przypomina klasyczne prace Eileen Fischer i Stephena J. Arnolda (Journal of Consumer Research, 1990) oraz Michela Laroche’a i współautorów (Journal of Consumer Marketing): kobiety kupują prezenty dla większej liczby osób, zaczynają wcześniej, poświęcają więcej czasu na dobór i częściej pakują. W FT pada też prosta konstatacja: „wybór i pakowanie prezentów świątecznych to zajęcie, które dla mężczyzn bywa opcjonalne, podczas gdy presja społeczna czyni je dla kobiet niemal obowiązkowym”. Socjolog Theodore Caplow opisywał dodatkowo niepisane reguły: „Kobiety były znacznie bardziej aktywne jako darczyńcy i wykonywały niemal całe pakowanie prezentów”. Te zdania syntetyzują obserwację widoczną w wielu domach: to kobiety częściej „spinają” projekt Świąt Bożego Narodzenia.

Kin-keeping: niewidzialna praca relacji

Nowsze syntezy, jak rozdział Bernda Staussa „Gifts and Gender: Santa Claus is a Woman” (2023), wskazują na trwałość praktyk zwanych kin-keeping: pielęgnowanie więzi przez pamiętanie o urodzinach, telefonach, kartkach i — kulminacyjnie — o prezentach. To właśnie w kin-keepingu widać, dlaczego „Mikołaj” bywa kobietą: nie chodzi o sam zakup, lecz o koordynację — listy, budżet, logistykę, pakowanie, dostarczenie. Z perspektywy etyki rodzinnej odpowiedzią nie jest utrwalanie nierówności, lecz wdzięczność i współodpowiedzialność: podział zadań, docenienie wysiłku i realne odciążenie.

W tegorocznych badaniach konsumenckich rośnie deklaracja „self-giftingu” — prezentów „dla siebie”. Z ekonomicznego punktu widzenia to neutralne, o ile nie odbywa się kosztem zobowiązań rodzinnych i daru dla potrzebujących. Równolegle rośnie akceptacja zakupów z drugiej ręki, choć w kontekście świątecznych upominków wciąż dominuje ostrożny tradycjonalizm (częściej sprzedajemy/oddajemy nieużywane rzeczy niż wręczamy używane prezenty). To raczej „sztafaż” sezonu niż jego rdzeń.

Ekonomia prezentów w 2025 roku pokazuje jednoznacznie: święta planują kobiety — z kalendarzem, listą i taśmą klejącą w ręku. To one wcielają się w logistykę Bożego Narodzenia, zanim panowie skończą debatę, czy Kevin był już w telewizji. Ale uwaga: nie chodzi o to, by Mikołaj był kobietą (nie zmieniajmy mu płci!), tylko o to, żebyśmy nie udawali, że prezenty „same się kupują i pakują”. Tradycja, relacje i wspólnota wymagają współpracy, nie outsourcingu do mamy, żony czy siostry. Czas więc, by konserwatywna rodzina przypomniała sobie, że dar to nie towar — a najlepszy prezent to obecność i zaangażowanie. W tym sensie Mikołaj nie ma płci, tylko charakter. A najlepsze Święta Bożego Narodzenia to te, w których wszyscy bierzemy za Mikołaja współodpowiedzialność. Wtedy ekonomia prezentów spotyka się z Ewangelią, a najcenniejszym darem staje się bliskość.

wAkcji24.pl | Ekonomia | Źródło: Miesięcznik Katolicki w-Akcji |  Ilustracja: Ideogram | 24.12.2025