Na przełomie XIX i XX wieku zrodziła się idea powołania instytucji, która koordynowałaby i wspierała dobroczynne dzieła Kościoła. Tak powstała Caritas – organizacja, której nazwa wywodzi się z łacińskiego słowa carus, oznaczającego „kochany”, „drogocenny”, „pełen miłosierdzia”. W języku chrześcijańskich wspólnot pierwszych wieków była to praktyczna postawa dzielenia się stołem z ubogimi i opuszczonymi.

Pierwsze stowarzyszenia Caritas powstały w 1897 roku w Essen i Monachium. Inicjatorem stworzenia ogólnoniemieckiego związku Caritas był Lorenz Werthmann, który założył jego centralę we Freiburgu. Wkrótce podobna organizacja powstała także w Austrii (1900 r.), skupiając się na pomocy biednym, samotnym i chorym.

Dynamiczny rozwój ruchu doprowadził do powołania międzynarodowej centrali Caritas podczas Kongresu Eucharystycznego w Amsterdamie w 1924 roku. Kilkadziesiąt lat później, w 1951 roku, przybrała ona formę Caritas Internationalis z siedzibą w Rzymie.

W Polsce działalność charytatywna towarzyszy Kościołowi od momentu chrystianizacji. Już w średniowieczu pomoc ubogim organizowano w dworach biskupich, klasztorach czy parafiach. Duży wpływ na rozwój instytucji miłosierdzia miały również postanowienia Soboru Trydenckiego, które przyczyniły się do zakładania szpitali i przytułków.

Nowoczesna historia Caritas w Polsce zaczęła się w czasie I wojny światowej. W 1915 roku kardynał Adam Stefan Sapieha powołał w Krakowie Biskupi Komitet dla Dotkniętych Klęską Wojny, którego celem była pomoc mieszkańcom Galicji i Królestwa Polskiego.

Kilka lat później, w 1917 roku, w Poznaniu reaktywowano Związek Towarzystw Dobroczynnych „Caritas”. Z czasem jego rola wzrastała – w 1929 roku w Poznaniu powołano Instytut Caritas, będący centralą ogólnokrajową. Instytut nie tylko wspierał ubogich, ale także organizował Tygodnie Miłosierdzia i reprezentował Polskę wobec Caritas międzynarodowego. Niestety, wybuch II wojny światowej przerwał działalność tej instytucji.

Po wojnie Kościół w Polsce ponownie zaczął odbudowywać struktury Caritas. W 1946 roku organizacja prowadziła już blisko dwa tysiące instytucji – od domów opieki po ośrodki zdrowia. Współpracowała również z Ministerstwem Zdrowia w organizacji opieki medycznej na wsi.

Jednak rozwój ten został brutalnie przerwany przez władze komunistyczne. W 1950 roku państwo zlikwidowało Krajową Centralę Caritas, a jej majątek upaństwowiono, przekazując w ręce lojalnej wobec władzy instytucji „Caritas” kontrolowanej przez reżim. Kościół jednoznacznie odciął się od tej organizacji, a prawdziwa działalność dobroczynna przeniosła się do struktur parafialnych i działała w ukryciu.

Na Dolnym Śląsku Caritas zaczęła działać już w 1945 roku. Ks. infułat Karol Milik zorganizował pomoc dla repatriantów przybywających do regionu. Szybko powstały parafialne oddziały Caritas, które obejmowały opieką dziesiątki tysięcy ludzi. Organizacja prowadziła domy opieki, szpitale, przedszkola czy świetlice. Jednak i tu działalność została zniszczona przez działania władz komunistycznych.

W latach PRL funkcję Caritas zastępował referat dobroczynności w kurii, a w trudnych czasach stanu wojennego powstał Arcybiskupi Komitet Charytatywny, niosący pomoc internowanym i ich rodzinom. Dużą rolę odegrały także inicjatywy kardynała Henryka Gulbinowicza, wspierającego powstanie Towarzystwa św. Brata Alberta i organizację pomocy dla więźniów. Dzięki jego staraniom na Dolny Śląsk trafiały również ogromne ilości zagranicznych darów medycznych.

Caritas w Polsce mogła odrodzić się dopiero po przemianach ustrojowych w 1990 roku. Początkowo była to skromna instytucja, bardzo różna od dzisiejszej rozbudowanej i nowoczesnej organizacji. W realiach lat 90. ogromne potrzeby społeczne oraz dynamiczne przemiany gospodarcze przyspieszyły proces budowania nowych struktur. W całym kraju zaczęto organizować kuchnie i punkty wydawania darmowych posiłków dla najbardziej potrzebujących. Szczególną próbą dla Caritas okazała się „powódź tysiąclecia” z lipca 1997 roku – wtedy organizacja prowadziła całodobową pomoc dla poszkodowanych.

Z biegiem lat Caritas Polska zaczęła angażować się także w działania międzynarodowe. Pierwszymi dużymi akcjami były transporty humanitarne dla mieszkańców Chorwacji w czasie wojny na Bałkanach oraz wsparcie dla ludności Czeczenii dotkniętej konfliktem zbrojnym. Początkowo były to akcje krótkotrwałe i interwencyjne, z czasem jednak organizacja zaczęła realizować programy długofalowe, których celem stało się nie tylko niesienie pomocy, ale również wspieranie ludzi w wychodzeniu z trudnych sytuacji i usamodzielnianiu się.

Nowoczesne standardy i przejrzystość

Dziś Caritas Polska koordynuje ogólnopolskie programy, wspiera diecezjalne oddziały i działa jako część międzynarodowej konfederacji Caritas Internationalis. Organizacja wdrożyła standardy CIMS (Caritas Internationalis Management Standards) oraz wewnętrzne procedury, które zapewniają najwyższą jakość i przejrzystość działań. Regularne kontrole, publikowane sprawozdania oraz niezależne audyty – m.in. prowadzone przez firmę Grant Thornton – potwierdzają wiarygodność i rzetelność Caritas.

Obecnie Caritas Polska współpracuje z 45 diecezjalnymi oddziałami, zgromadzeniami zakonnymi, władzami państwowymi i samorządowymi, organizacjami społecznymi, a także przedstawicielami biznesu i osobami prywatnymi. Ogromnym wsparciem jest zaangażowanie około 20 tysięcy pracowników i aż 60 tysięcy wolontariuszy. To dzięki nim Caritas działa przez cały rok, niosąc pomoc dzieciom, młodzieży, seniorom, migrantom, uchodźcom oraz osobom dotkniętym wykluczeniem i bezdomnością.

W całym kraju Caritas prowadzi ponad 1600 placówek, które często stają się dla potrzebujących „drugim domem”. Są to m.in.: ponad 350 punktów wydawania żywności,
98 świetlic terapeutycznych, 73 warsztaty terapii zajęciowej,  67 jadłodajni, 45 „okien życia”, 33 schroniska dla bezdomnych, 26 łaźni, 18 domów matki i dziecka, 16 noclegowni, 12 ogrzewalni, 10 zakładów aktywności zawodowej, 9 poradni rodzinnych.

Skala pomocy świadczy o ogromnym zaangażowaniu i solidarności ludzi dobrej woli. Codziennie Caritas towarzyszy najbardziej potrzebującym, dając im wsparcie materialne, psychiczne i duchowe. Organizacja, która z trudem odbudowywała się po 1990 roku, dziś jest jednym z największych filarów pomocy społecznej w Polsce i aktywnym uczestnikiem akcji humanitarnych na całym świecie.

wAkcji24.pl | Ekonomia| Maria Nicińska | źródło: Caritas Polska|  24.09.2025