Utworzony w XIX wieku kanadyjski system szkół rezydencjalnych miał na celu asymilację dzieci tubylczych w kulturze eurokanadyjskiej. Instytucje te finansowane przez rząd federalny i administrowane głównie przez kościoły chrześcijańskie, działały do ​​1998 roku. 

W tym okresie ponad 150 000 dzieci zostało zmuszonych, by uczęszczać do tych szkół. Komisja Prawdy i Pojednania Kanady (TRC) twierdzi, że ​​tysiące tych dzieci zmarło z powodu zaniedbania, chorób i nadużyć, a wiele z nich zostało pochowanych w nieoznakowanych grobach w pobliżu szkół.

W 2021 roku Tk’emlúps te Secwépemc First Nation ogłosiło wykrycie ponad 200 potencjalnych grobów na terenie byłej szkoły Kamloops. Jako informacja o potencjalnych krzywdach wyrządzonych przez kościoły chrześcijańskie, przyciągnęło to międzynarodową uwagę. Po tym odkryciu także nastąpiła fala podobnych odkryć na innych terenach. 

W odpowiedzi na te odkrycia rząd Kanady i różne instytucje podjęły kroki w celu odkrywania grobów. Rząd federalny utworzył Krajowy Rejestr Zgonów Uczniów Szkół Rezydencyjnych i przeznaczył 27 milionów Narodowemu Centrum Prawdy i Pojednania, na badanie grobów. Kanadyjskie prowincje na których terenie miały się znajdować groby przeznaczyły dziesiątki milionów dolarów kanadyjskich na sprawę. 

W 2023 roku rząd w Ottawie ponownie zapowiedział wydanie 91 milionów, jednak takiej obietnicy ostatecznie nie spełnił zasilając badania znacznie niższą kwotą.

Kościół katolicki, który prowadził wiele szkół rezydencyjnych, znalazł się na celowniku. W 2022 roku papież Franciszek odwiedził Kanadę, aby przeprosić za rolę Kościoła w systemie szkół rezydencjalnych, uznając głęboką krzywdę wyrządzoną społecznościom tubylczym. Papież przeprosił także za… ludobójstwo. 

„To prawda, nie użyłem tego słowa, ponieważ nie przyszło mi do głowy, ale opisałem ludobójstwo i poprosiłem o wybaczenie, przebaczenie za tę pracę, która jest ludobójstwem. Na przykład potępiłem też to: zabieranie dzieci i zmienianie kultury, zmienianie mentalności, zmienianie tradycji, zmienianie rasy, powiedzmy, całej kultury. Tak, to techniczne słowo, ludobójstwo, ale go nie użyłem, ponieważ nie przyszło mi do głowy, ale to opisałem. To prawda; tak, to ludobójstwo. Tak, wszyscy, bądźcie spokojni. Możecie powiedzieć, że to powiedziałem, tak, że to było ludobójstwo” – tłumaczenie odpowiedzi papieża Franciszka na pytanie o adekwatność słowa ‘ludobójstwo’. 

Pomimo słuszności przeprosin, można mieć stale wrażenie, że słowo ludobójstwo jest nieadekwatne. Dlaczego? Od pierwszych odkryć radarów w 2021 roku do chwili obecnej marca 2025 roku, nie udało się odnaleźć jednego grobu!

Oczywiście jeszcze nie wszystkie miejsca rzekomych masowych grobów rozkopano. Jednak faktem jest na chwilę obecną, że pomimo dziesiątków milionów dolarów kanadyjskich, nie znaleziono żadnych ciał dzieci. Wszystko wskazuje na to, że anomalia widoczna na radarach nie ma nic wspólnego z miejscami pochówku. Tymczasem przez kilka lat w debacie publicznej ukazywano kościoły chrześcijańskie jako morderców i ludobójców, w tym Kościół Katolicki.

Nie można zaprzeczać, że Kanada posiada przeszłość kolonialną i podobnie jak w wielu innych krajach prawie doprowadzono do wyginięcia rdzennej ludności. Nie można zaprzeczyć, że istnieli i istnieją na świecie ludzie nadużywający władzy, wśród nich także zdarzają się duchowni. Z drugiej strony ciężko nie widzieć w sytuacji pewnego szaleństwa. Szaleństwo, które prawdopodobnie udzieliło się od Stanów Zjednoczonych. 

W Stanach wraz z falą chaosu jaką przyniosły protesty Black Lives Matter i śmierć Georga Floyda, przyszła fala “polowań” na rasistów i rasizm systemowy. Powalano pomniki twórców ameryki, zmieniano nazwy ulic i instytucji, nawet Krzysztof Kolumb został ogłoszony zbrodniarzem. 

Wraz z brutalnym zaspokajaniem poczucia sprawiedliwości historycznej, zapominano o szerszej perspektywie. Zapomniano, że proces znoszenia instytucji niewolnictwa w Stanach zaczął się wcześniej niż w innych miejscach na świecie, czy że ojcowie Stanów, choć niektórzy posiadacze niewolników, stworzyli najbardziej liberalny i nowoczesny kraj na świecie, jak na tamte czasy.

Sprawiedliwość historyczna i społeczna to trudne tematy. Trudno nie zauważyć, że skutki zamierzone, a faktyczne w takich sytuacjach często różnią się od siebie. Zamiast pojednania wychodzi rozdrapywanie ran. Zamiast sprawiedliwości więcej krzywd i kontrowersji. Zamiast patriotyzmu wstyd za swoją narodowość. Zamiast budowania dobrej przyszłości, uznawanie win dziadów za swoje, a strony z drugiej uznawanie niewinnych za swoich oprawców. 

Kościół katolicki jest pierwszy do przebaczania krzywdy innym, a także do uznawania własnych krzywd i przeprosin. Rzadziej słyszymy, by działo się tak w drugą stronę. Panuje pewnego rodzaju moda na szukanie zła i grzechu w Kościele i u duchownych. 

Gdy jednak głośno wypowiedziane oskarżenia okazują się niezgadzać z rzeczywistością, przeprosiny bywają ciche, wręcz niesłyszalne. Czy w ramach pojednania i dobrych stosunków, bez zaprzeczania prawdom historycznym, Kanada nie powinna przeprosić Kościoła za zarzuty ludobójstwa przeprowadzone na dzieciach? 

wAkcji24.pl | Kultura | Max Manasterski  źrodło: Miesięcznik Katolicki w-Akcji  | Ilustracja: Ideogram | 22.05.2025