Wystąpienie miało miejsce na wiecu Podemos w Saragossie (31 stycznia 2026).  Irene Montero broniła legalizacji dużej grupy osób przebywających w Hiszpanii bez uregulowanego statusu. I wtedy wypowiedziała słowa, które szybko obiegły prawicowe media w Europie. Europosłanka lewicy mówiła o „teorii reemplazo” („zastąpienia”) życząc sobie, aby „dało się wymieść faszystów i rasistów” „ludźmi migrującymi” oraz „pracującymi” — niezależnie od koloru skóry. Pojawia się też apel do „migrantów i osób rasializowanych”, by „nie zostawiali ich  (tzn. lewicy) samych z tyloma faszystami”.

To nie jest język dialogu. To jest język politycznej wojny: przeciwnik zostaje wpychany do jednego worka („faszyści”), a w dodatku pada sugestia, że nowi wyborcy, ludzie którzy nie mają związku z Hiszpanią ani jej katolicką kulturą, mogliby „zrobić porządek” z dotychczasowymi. Nic dziwnego, że wypowiedź Irene Montero zaczęła krążyć w mediach i budzić zrozumiałe protesty. 

Teoria „wielkiej podmiany” (czasem mówi się też „teoria zastąpienia”, ang. Great Replacement) to popularna narracja, według której elity polityczne i medialne świadomie doprowadzają do zmian demograficznych w Europie i Ameryce Północnej: mają „zastąpić” ludność rdzenną (zwykłych Europejczyków) migrantami z innych regionów świata, głównie z krajów muzułmańskich. Zwolennicy tej tezy łączą migrację z kryzysem demograficznym, wyższą dzietnością przybyszów, zmianą kultury i przesunięciem władzy politycznej, a krytycy podkreślają, że jest to uogólniająca teoria spiskowa ignorująca złożone przyczyny migracji (wojny, praca, globalizacja, demografia) i bywa wykorzystywana do straszenia oraz usprawiedliwiania wrogości wobec imigrantów. 

Publiczna wypowiedź Irene Montero została uznana przez wiele osób za jasne potwierdzenie teorii podmiany. A jednak — rzetelność wymaga rozdzielenia dwóch poziomów:

Wystąpienie Montero i liderki Podemos Ione Belarry miało jeszcze jeden element: argument o prawie głosu. RTVE streszcza to jasno: „Papeles son derechos” („papiery to prawa”), a potem pojawia się postulat, by migranci mieli możliwość głosowania — według logiki: mieszkasz tu, pracujesz, płacisz podatki, podlegasz decyzjom państwa, więc powinieneś mieć wpływ na władzę. Podobne argumenty podejmuje lewica w Polsce, która chciałaby nadać prawo do głosowania mieszkającym w naszym kraju Ukraińcom.

Argument lewicy jest jednak tylko pozornie „sprawiedliwy”, bo odwołuje się do relacji konsumenckiej „płacę-wymagam” czy też wręcz akcjonariatu państwowego – płacę podatki mam prawo głosu na zarządzie. Tyle że w nowoczesnych demokracjach ten trop jest niebezpieczny.

I tu dochodzimy do paradoksu, który sam narzuca się w katolickiej (i zdroworozsądkowej) perspektywie: czy głos ma zależeć od „wkładu finansowego” w państwo? Jeśli tak — to w jakim kierunku to pójdzie?

• Czy głos emeryta, osoby chorej, matki wychowującej dzieci ma być „mniejszy”, bo płaci mniej PIT?

• Czy głos osoby bogatej ma być silniejszy, bo „więcej dokłada”?

• Czy to nie zamienia wspólnoty obywatelskiej w spółkę akcyjną?

Ten argument brzmi nowocześnie, ale na końcu drogi może oznaczać powrót do logiki: „kto ma więcej pieniędzy, ten ma większą władzę”.

Jeśli potraktować hasło „płacę podatki — głosuję” dosłownie, natychmiast wyskakuje trudne pytanie: co z przedsiębiorstwami? Duże koncerny płacą ogromne podatki, zatrudniają tysiące ludzi i ich decyzje realnie wpływają na życie społeczne. Czy to znaczy, że powinny mieć „prawa polityczne” — np. miejsce w Senacie?

Większość systemów demokratycznych mówi: nie. Bo korporacja nie jest osobą w sensie moralnym. Nie ma sumienia, odpowiedzialności w taki sposób jak człowiek, nie cierpi i nie umiera, a przede wszystkim potrafi „kupić” wpływ przez kapitał, przejęcia, struktury właścicielskie. Głos dla firm oznaczałby w praktyce przeliczenie władzy na pieniądz — czyli legalną plutokrację.

To ważny test, bo pokazuje, że argument podatkowy jest raczej chwytem retorycznym niż spójną zasadą ustrojową. W praktyce demokracje opierają się na innym fundamencie: obywatelstwo, stałe członkostwo we wspólnocie, podleganie prawu i gotowość do ponoszenia wspólnych ciężarów — nie tylko finansowych, ale także udział w obowiązku obrony. Zamiana obywatela w akcjonariusza nie jest dobrą ścieżką. Giełda pokazuje, że w razie problemów spółek, pierwsze co próbują zrobić akcjonariusze, to pozbyć się spadających akcji, zanim całkiem stracą na wartości. 

Irene Montero powiedziała coś, co celowo brzmi skandalicznie, bo taki jest dzisiejszy marketing polityczny.  W tej historii są co jednak najmniej trzy problemy, na które trzeba zwrócić uwagę.

Po pierwsze: język pogardy. Nigdy w żadnej demokratycznej społeczności nie da się uzyskać jednolitych poglądów we wszystkich sprawach. Zawsze będzie jakaś jedna i druga strona sporu politycznego. Nazywanie całej prawicy „faszystami” niszczy debatę. To jest redukcja człowieka do etykiety i to etykiety wyjątkowo negatywnej, sugerującej akceptację dla zbrodni i przemocy. Taka etykieta bardzo łatwo staje się moralnym usprawiedliwieniem: „z nimi nie rozmawiamy, ich podmienimy na migrantów”. Dla Montero obcy kulturowo ludzie są lepsi niż jej rodacy, którzy różnią się od niej poglądami.

Po drugie: instrumentalizacja migracji. Kościół przypomina o godności migrantów, obowiązku pomocy, ale też o prawie państw do roztropnego porządku i troski o dobro wspólne. Problem w tym, że Irene Montero mówi językiem, który brzmi jak: „migranci będą naszym narzędziem politycznym”. Sugeruje, że kupi ich głosy w zamian za prawa obywatelskie w Unii Europejskiej. To odczłowiecza tak samo jak etykietowanie „faszystów”, tylko w drugą stronę: człowiek staje się „klientem lewicy”.

Po trzecie: realny spór o integrację i wartości. W Europie nie da się już uciec od pytań o to, czy nowi mieszkańcy przyjmują podstawowe normy życia społecznego: szacunek dla wolności religijnej, praw kobiet, porządku prawnego, pokojowej koegzystencji. Tego nie załatwi ani histeria, ani propaganda. I nawet jeśli Irene Monetenero mówiła o „wymianie” myśląc o hiszpańskojęzycznych migrantach z Ameryki Południowej, nie ma wątpliwości, że liczba muzułmanów, którzy przybywają do Europy rośnie w błyskawicznym tempie. Brak ochrony granic jest w praktyce zgodą na zwiększanie migracji z Afryki i Bliskiego Wschodu. A migranci z tych krajów nie tylko nie przyswajają europejskiej kultury w sposób naturalny, ale bardzo często skutecznie starają się kształtować swoje nowe miejsce zamieszkania  Europę pod swoje własne normy.

wAkcji24.pl | Opinie | NBB | Ilustracja: kolaż na podstawie fotografii Irene Montero – Podemos – The Left in the European Parliament | 5.02.2026