Najpierw jest cisza. Potem wzrok zaczyna błądzić po ścianach i suficie. Czaszki, piszczele, kości. Tysiące ludzkich szczątków. W Kaplicy Czaszek w Kudowie-Zdroju – Czermnej łatwo o pierwszy odruch zdumienia, a nawet lęku. Ludzie reagują w różny sposób – pobliski cmentarz w żaden sposób nie przygotowuje nas na spotkanie z nagimi ludzkimi kośćmi. Niektórzy mogą ukrywać emocje, inni wręcz maskować je wesołością. Ale lęk przed śmiercią, przed kruchością naszą i naszych bliskich, jest wpisany w to miejsce, tak jak barokowy ornament ułożony z czaszek na ścianach.

Na ten lęk jest jednak odpowiedź. Kaplica Czaszek nie powstała po to, by kogokolwiek straszyć. Powstała po to, by przywrócić zmarłym godność i przypomnieć żywym o modlitwie, pamięci i wieczności. To miejsce, które od początku miało sens religijny, nie widowiskowy. Ksiądz Wacław Tomaszek, który trafił do parafii w Czermnej, zastał okolicę naznaczoną dawną tragedią. Wojny, epidemie i głód zostawiły po sobie płytkie mogiły. Zwierzęta rozgrzebywały szczątki, ulewy wypłukiwały kości, a to, co powinno spoczywać w pokoju, było rozsiane po polach i okolicy. Ten widok stał się impulsem do działania.

Prace trwały osiem lat, od 1776 do 1784 roku. Ksiądz Tomaszek prowadził je z pomocą parafian, zwłaszcza grabarza Langnera. Finałem było odprawienie zbiorowego pogrzebu około 25-30 tysięcy osób. Tak powstało miejsce pamięci o ofiarach wojen, chorób i nędzy. Wystrój kaplicy tworzą szczątki około 3 tysięcy ludzi, reszta spoczywa w krypcie pod posadzką. 

Nie chodzi tylko o pamięć historyczną. Chodzi o chrześcijańskie spojrzenie na śmierć. Człowiek nie jest tu potraktowany jak materiał, relikt czy eksponat. Nawet po śmierci zachowuje swoją godność. Kości nie są dekoracją. Są niemym świadectwem ludzkiego losu, ale też wiary, że śmierć nie ma ostatniego słowa. W centrum Kaplicy jest przecież krzyż Chrystusa. „W krzyżu cierpienie, ale w krzyżu także zbawienie” – przypominają przewodnicy oprowadzający po kaplicy. Po lewej i prawej stronie stoją dwaj aniołowie. Jeden z trąbą przypomina o zmartwychwstaniu i zbliżającym się sądzie. Drugi z wagą jest symbolem sądu ostatecznego i ważenia ludzkich uczynków. To nie jest dekoracja. To katecheza. Śmierć, sąd, zbawienie, odpowiedzialność za własne życie — wszystko to zostało tu wyrażone w sposób namacalnie dosłowny. 

Dzisiaj Kaplica Czaszek staje się centrum modlitwy za dusze cierpiące w czyśćcu. W katolickiej tradycji modlitwa za zmarłych nie jest tylko wzruszającym zwyczajem. Wyrasta z przekonania, że dusze potrzebujące oczyszczenia mogą liczyć na duchowe wsparcie Kościoła. To konkretna forma pamięci o zmarłych i duchowej pomocy dla tych, którzy oczekują pełni spotkania z Bogiem. 

W Kaplicy Czaszek ta prawda wybrzmiewa szczególnie mocno. Spoczywają tu ludzie anonimowi, pozbawieni należnego nazwania ich bólu i tragedii ich własnym imieniem, ofiary epok, w których człowiek znikał masowo i bez śladu. W Kaplicy Czaszek modlitwa nie jest dodatkiem do zwiedzania. Jest najwłaściwszą odpowiedzią. Jeśli nie wiemy kim byli ludzie których szczątki spoglądamy – tym bardziej musimy powierzać ich Bożemu miłosierdziu. 

Teologicznie rzecz ujmując, odpusty nie są „mechanicznym” skracaniem kary, lecz wyrazem komunii miłości w Kościele. Pokazują, że zbawienie nie jest jedynie sprawą indywidualną, ale dokonuje się w relacji i wspólnocie. Człowiek nie zbawia się sam – potrzebuje Chrystusa i innych ludzi.

Modlitwa za dusze czyśćcowe ma także znaczenie dla samych modlących się. Uczy pokory wobec tajemnicy śmierci, przypomina o odpowiedzialności za własne życie moralne i otwiera serce na miłość bezinteresowną. W pewnym sensie jest to także przygotowanie do własnej śmierci – akt zawierzenia, że i my kiedyś będziemy potrzebowali modlitwy innych.

Księga Rodzaju mówi: „z prochu powstałeś i w proch się obrócisz”. To zdanie w Czermnej nie brzmi jak abstrakcyjna pobożna formuła. Nabiera fizycznej niemal dosłowności. Przewodnicy opowiadają, że w krypta pod kaplicą była niegdyś wypełniona szczątkami do samej podłogi. Dzisiaj widzimy sięgającą sporo ponad metr przestrzeń między podłogą a kośćmi, która powstała właśnie w wyniku tego procesu dezintegracji. Wiele osób dopiero w Kaplicy Czaszek może zrozumieć w pełni znaczenie symbolicznego posypywania głowy prochem w Środę Popielcową. Jesteśmy równi wobec śmierci, a zarazem wszyscy potrzebujemy miłosierdzia. 

Jest jeszcze jedno ważne przesłanie, które wiąże z intencją księdza Tomaszka: „nigdy więcej wojny, nigdy więcej zabijania, żywym ku przestrodze, a zmarłym ku pamięci”. To zdanie dziś, w czasach kiedy trwają walki niemal na wszystkich kontynentach, jest ciągle aktualne.Kaplica nie jest bowiem tylko sanktuarium przeszłości. Jest także przestrogą dla teraźniejszości. Pokazuje, do czego prowadzi świat, w którym człowiek przestaje być traktowany jak osoba, a staje się tylko ofiarą konfliktu, epidemii albo politycznego chaosu. To mocny przekaz dla każdego – także dla niewierzących.

Modlitwa za zmarłych i praktyka odpustów ukazują głęboki wymiar chrześcijańskiej nadziei. Szczególnym wydarzeniem, będzie modlitwa za dusze czyśćcowe, która odbywa w każdy ostatni piątek miesiąca w Kaplicy Czaszek w Kudowie Czermnej. Na stronie kaplicaczaszek.pl   można już zamawiać modlitwę w intencji  Naszych Zmarłych poprzez specjalny formularz.

wAkcji24.pl | Wiara | Miesięcznik Katolicki w-Akcji | Ilustracja: Kaplica Czaszek w Kudowie Zdroju| 29.05.2026