Ormianie, jako chrześcijańska mniejszość w muzułmańskim Imperium Osmańskim, przez wieki żyli w warunkach ograniczonych praw obywatelskich. Choć często pełnili ważne funkcje w handlu, edukacji i administracji, byli postrzegani jako „niższa” grupa społeczna. Wraz z nasileniem się ideologii nacjonalistycznych na przełomie XIX i XX wieku, Ormianie stali się celem represji, których kulminacją były masakry w latach 1894–1896 oraz pogromy w Adanie w 1909 roku. 

Wybuch I wojny światowej i przystąpienie Imperium Osmańskiego do konfliktu po stronie Państw Centralnych zaostrzyły sytuację. Ormian oskarżano o sympatie prorosyjskie i zdradę stanu, co posłużyło jako pretekst do rozpoczęcia planowej eksterminacji.​

W nocy z 23 na 24 kwietnia 1915 roku w Stambule aresztowano około 250 ormiańskich intelektualistów, duchownych i liderów społecznych. Większość z nich została później zamordowana. Ten dzień uznawany jest za symboliczny początek ludobójstwa Ormian.​

W kolejnych miesiącach wprowadzono masowe deportacje ludności ormiańskiej z Anatolii na syryjską pustynię. W rzeczywistości były to „marsze śmierci” — konwoje kobiet, dzieci i starców, pozbawionych żywności i wody, narażonych na gwałty, rabunki i egzekucje. Wielu zginęło z głodu, wycieńczenia lub zostało zamordowanych po drodze.​

Szacuje się, że w latach 1915–1917 zginęło od około miliona do 1,5 miliona Ormian. Wielu badaczy, w tym historycy z United States Holocaust Memorial Museum, uznaje te wydarzenia za ludobójstwo — systematyczną próbę unicestwienia narodu. Świadectwa ocalałych, takie jak relacje Armina T. Wegnera, niemieckiego sanitariusza, który dokumentował zbrodnie, stanowią niepodważalny dowód na skalę i brutalność tych działań.​

Pomimo licznych dowodów, Turcja — spadkobierczyni Imperium Osmańskiego — do dziś nie uznaje wydarzeń z lat 1915–1917 za ludobójstwo. Oficjalna narracja mówi o „tragicznych wydarzeniach wojennych” i „wzajemnych ofiarach”. Tymczasem ponad 30 państw, w tym Polska, Francja, Niemcy i Stany Zjednoczone, oficjalnie uznały eksterminację Ormian za ludobójstwo. W 2021 roku prezydent USA Joe Biden jako pierwszy amerykański przywódca użył tego terminu w oficjalnym oświadczeniu, co spotkało się z ostrą reakcją Ankary.​

Prof. Grzegorz Kucharczyk w rozmowie z portalem Kresy.pl mówił:

To było ludobójstwo udane – w tym sensie, że z punktu widzenia sprawców, czyli Turków, doszło do eksterminacji Ormian i jednocześnie czystki etnicznej. Ponadto, skuteczność i bezkarność tego ludobójstwa zachęcała kolejnych ludobójców. Znane są słowa Adolfa Hitlera z jego ostatniej odprawy z dowódcami Wehrmachtu przed agresją na Polskę, który tonem zachęty zwrócił się do swoich generałów, namawiając ich do prowadzenia totalnej wojny przeciwko Polsce: „Któż zresztą dziś pamięta o wyniszczeniu Ormian?”. Czyli: działacie bezwzględnie, bo jak widzicie, to wcześniejsze ludobójstwo uszło właściwie bezkarnie. Kolejny element tego dramatyzmu polega na tym, że ludobójstwo Ormian, czy zaprzeczanie prawdy o nim, stało się dziś jednym z elementów państwowej ideologii Turcji. Negacjonizm tego ludobójstwa jest dziś wpisany w to, co władze tureckie nazywają „obroną tureckości”.

Dla Ormian ludobójstwo nie jest tylko bolesnym wspomnieniem historycznym, ale fundamentem współczesnej tożsamości narodowej. Każdego roku 24 kwietnia obchodzony jest Dzień Pamięci o Ludobójstwie Ormian. W Erywaniu, stolicy Armenii, tysiące ludzi gromadzi się przy pomniku Cicernakaberd, składając kwiaty i oddając hołd ofiarom. Dla diaspory ormiańskiej na całym świecie, pamięć o tych wydarzeniach jest żywa i przekazywana z pokolenia na pokolenie.​ 

Ludobójstwo Ormian miało dalekosiężne konsekwencje. Rozproszenie ocalałych po świecie doprowadziło do powstania licznej diaspory, szczególnie w Stanach Zjednoczonych, Francji i Rosji. Wielu z nich aktywnie działa na rzecz uznania ludobójstwa i edukacji o jego przebiegu. Ponadto, wydarzenia te były inspiracją dla Raphaela Lemkina, który wprowadził termin „ludobójstwo” i przyczynił się do uchwalenia Konwencji ONZ w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa w 1948 roku.

Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej przyjał uchwałę w dniu 19 kwietnia 2005 roku, w 90. rocznicę ludobójstwa popełnionego na ludności ormiańskiej w Turcji podczas I wojny światowej.  W uchwale czytamy:

„Sejm Rzeczypospolitej Polskiej składa hołd ofiarom ludobójstwa popełnionego na ludności ormiańskiej w Turcji podczas Pierwszej Wojny Światowej. Pamięć o ofiarach tej zbrodni i jej potępienie jest moralnym obowiązkiem całej ludzkości, wszystkich państw i wszystkich ludzi dobrej woli.”

Uchwała została przyjęta jednogłośnie przez aklamację, co oznacza, że wszyscy obecni posłowie wyrazili zgodę bez przeprowadzania formalnego głosowania. Był to ważny gest solidarności z narodem ormiańskim i uznania historycznej prawdy o tragicznych wydarzeniach z lat 1915–1917.​

Pełny tekst uchwały dostępny jest na oficjalnej stronie Sejmu RP.

Dla Armenii, która w 301 roku jako pierwsza przyjęła chrześcijaństwo jako religię państwową, nadal zagrożenie ze strony radykalnych sił islamskich jest nie tylko polityczne, ale także egzystencjalne. Naród głęboko zakorzeniony w chrześcijańskiej wierze staje w obliczu prób wymazania swojej tożsamości kulturowej i religijnej. Tym razem zagrożeniem dla bezpieczeństwa Ormian jest Azerbejdżan.

Spór o Górski Karabach, region zamieszkany głównie przez Ormian, ale formalnie (w wyniku podziałów z czasów Związku Sowieckiego( należący do Azerbejdżanu, rozpoczął się pod koniec lat 80. XX wieku, gdy Związek Radziecki chylił się ku upadkowi. Pierwsza wojna karabaska (1988–1994) zakończyła się zwycięstwem Ormian, którzy przejęli kontrolę nad regionem i otaczającymi go terenami. Przez kolejne dekady konflikt pozostawał zamrożony, choć napięcia nie ustępowały. W 2020 roku doszło do drugiej wojny karabaskiej, w której Azerbejdżan, wspierany przez Turcję i wykorzystujący nowoczesne technologie wojskowe, odzyskał znaczną część terytorium, w tym strategiczne miasta i korytarze transportowe. ​

We wrześniu 2023 roku Azerbejdżan przeprowadził błyskawiczną ofensywę, która doprowadziła do kapitulacji nieuznawanej Republiki Arcach. W ciągu kilku dni niemal cała ormiańska ludność Górskiego Karabachu, licząca około 100 000 osób, została zmuszona do ucieczki do Armenii. Organizacje międzynarodowe, takie jak Freedom House, oskarżyły Azerbejdżan o przeprowadzenie czystki etnicznej, wskazując na systematyczne działania mające na celu usunięcie Ormian z regionu, w tym blokady humanitarne i niszczenie dziedzictwa kulturowego. ​

Pomimo deklaracji obu stron o chęci zawarcia traktatu pokojowego, napięcia utrzymują się, a przyszłość regionu pozostaje niepewna. Modlitwa o pokój w Armenii to modlitwa całego chrześcijańskiego świata. Dla najstarszego chrześcijańskiego narodu czas próby trwa nadal.

wAkcji24.pl | Kultura | MOK źrodło: Agencja Informacyjna,  Kresy.pl,  Sejm RP| Zdjęcie przedstawiające Ormian zabitych podczas ludobójstwa Ormian. Fotografia pochodzi z książki „Historia ambasadora Morgenthaua”, napisanej przez Henry’ego Morgenthaua seniora i opublikowanej w 1918 roku. Oryginalny opis: „CI, KTÓRZY PADLI PO DRODZE. Takie sceny były powszechne we wszystkich ormiańskich prowincjach wiosną i latem 1915 roku. Śmierć w różnych formach — masakra, głód, wyczerpanie — pochłonęła większość uchodźców. Turecka polityka polegała na eksterminacji pod pozorem deportacji.” Fot. Henry Morgenthau – Ambassador Morgenthau’s Story Doubleday, Page p314, (http://net.lib.byu.edu/estu/wwi/comment/morgenthau/images/Morgen50.jpg), Public Domain | 24.04.2025