Świąteczny stół ugina się od potraw, jednak część z nich już kilka dni później trafia do kosza. W czasie, gdy żywność drożeje, marnowanie jedzenia to nie tylko strata zasobów, ale też realne obciążenie dla domowego budżetu” – czytamy w komunikacie prasowym Instytutu Ochrony Środowiska – PIB.

Autorzy raportu zwracają uwagę, że świąteczne marnowanie żywności i przejadanie się mają wspólny mianownik – nadmiar. To zjawisko, które dotyka nie tylko pojedynczych rodzin, lecz wpływa na zdrowie publiczne, sytuację ekonomiczną gospodarstw domowych oraz stabilność całego systemu żywnościowego.

„To dwa oblicza tego samego problemu, który wpływa na zdrowie, domowe budżety i cały system żywnościowy” – podkreślają eksperci IOŚ-PIB.

W polskiej tradycji świątecznej obfitość jedzenia bywa traktowana jako wyraz gościnności i troski o bliskich. Jednak w praktyce coraz częściej prowadzi do sytuacji, w której jedzenie przygotowane z myślą o świętach staje się odpadem. Z moralnego punktu widzenia rodzi to pytania o odpowiedzialność za dary, które – zgodnie z chrześcijańskim nauczaniem – nie powinny być marnowane.

Jak wynika z danych przywołanych w komunikacie, Święta Bożego Narodzenia to okres największej nadprodukcji żywności w polskich domach. Kupujemy więcej, gotujemy „na zapas”, często znacznie ponad realne potrzeby.

„Kupujemy i gotujemy ‘na zapas’, często znacznie ponad rzeczywiste potrzeby. Efekt? Duża część potraw trafia do kosza, co oznacza nie tylko zmarnowane produkty, ale także pieniądze wydane na zakupy oraz koszty ich przygotowania – wodę, prąd, gaz i czas poświęcony na gotowanie” – wskazuje IOŚ-PIB.

Skala zjawiska jest ogromna. Do wyrzucania żywności w okresie świątecznym przyznaje się aż 83 proc. Polaków. Oznacza to, że marnowanie jedzenia w święta nie jest marginalnym problemem, lecz powszechną praktyką.

Eksperci zwracają uwagę, że w czasach wysokiej inflacji i rosnących cen żywności, każda wyrzucona potrawa oznacza realną stratę finansową.

„Wyrzucanie jedzenia to dziś jeden z najbardziej niedostrzeganych kosztów życia codziennego. W warunkach wysokich cen żywności każda zmarnowana potrawa oznacza realną stratę finansową dla gospodarstw domowych” – podkreśla dr inż. Sylwia Łaba, ekspertka IOŚ-PIB i kierująca projektem SMART-FOOD.

Z przytoczonych badań wynika, że rocznie przeciętna polska rodzina wyrzuca żywność o wartości od 2 do 3 tysięcy złotych. To kwota, która dla wielu gospodarstw domowych mogłaby pokryć część rachunków, edukację dzieci czy inne podstawowe potrzeby.

Jeszcze bardziej wymowne są dane liczbowe:

„Z najnowszych badań IOŚ-PIB i SGGW, przeprowadzonych w 600 gospodarstwach domowych, wynika, że przeciętne gospodarstwo w Polsce wyrzuca tygodniowo blisko 4 kg żywności, czyli ponad 560 gramów dziennie”.

W skali roku daje to:

• 165 kg odpadów żywności na jedno gospodarstwo domowe,

• ok. 67 kg na jednego mieszkańca,

• ponad 2,5 mln ton odpadów żywności rocznie w skali kraju.

To liczby, które pokazują, że marnowanie żywności w święta jest częścią większego, systemowego problemu. Jak zaznaczają autorzy komunikatu, nie wynika on wyłącznie z indywidualnych nawyków.

„To problem systemowy, wynikający z presji kulturowej, promocji handlowych oraz przekonania, że ‘na święta musi być więcej’” – czytamy w materiale.

Instytut Ochrony Środowiska – PIB szczegółowo przeanalizował przyczyny marnowania żywności. Wyniki są jednoznaczne i pokazują, że ponad 80 proc. zbędnej żywności trafia bezpośrednio do kosza.

„Co istotne, aż 59 proc. wyrzucanej masy stanowią części jadalne, czyli jedzenie, które mogło zostać zjedzone” – alarmują eksperci.

Najczęstsze przyczyny wyrzucania żywności to:

• części niejadalne – wskazywane przez 97 proc. gospodarstw,

• utrata świeżości – 91 proc.,

• zakup lub przygotowanie zbyt dużej ilości jedzenia – 86 proc.,

• zepsucie żywności – 84 proc.

Szczególnie istotny jest trzeci punkt. „Zbyt duża ilość przygotowanego jedzenia to jeden z kluczowych problemów – i właśnie ten mechanizm szczególnie ujawnia się w okresie świątecznym” – podkreśla IOŚ-PIB.

Z perspektywy katolickiej nauki społecznej jest to problem nie tylko ekonomiczny, ale także etyczny. Nadmiar i marnotrawstwo stoją w sprzeczności z zasadą umiarkowania i odpowiedzialności za wspólne dobro.

Eksperci zwracają uwagę na jeszcze jeden ważny aspekt świątecznego nadmiaru. Przejadanie się i marnowanie żywności są ze sobą ściśle powiązane.

„Okres świąt Bożego Narodzenia to czas, w którym na stołach pojawia się więcej jedzenia, niż jesteśmy w stanie zjeść. Część potraw prowadzi do przejadania się, a część – po kilku dniach – trafia do kosza” – czytamy w komunikacie.

Dr inż. Sylwia Łaba zauważa:

„Nadmiar jedzenia w święta szkodzi zarówno zdrowiu, jak i racjonalnemu gospodarowaniu zasobami. To dwa problemy, o których rzadko mówi się razem, a które wzajemnie się napędzają”.

Badania pokazują również, że gospodarstwa, w których domownicy jedzą część posiłków poza domem lub często przyjmują gości, częściej wyrzucają żywność. Największą masę odpadów stanowią:

• niejadalne odpady powstające podczas przygotowania posiłków – 34 proc.,

• dania gotowe i jadalne resztki talerzowe – niemal 25 proc..

To kolejny dowód na to, że gotujemy za dużo, a nadmiar zamiast służyć – staje się problemem.

Instytut Ochrony Środowiska – PIB podkreśla, że ograniczenie marnowania żywności nie wymaga rezygnacji z tradycji.

„Racjonalne planowanie zakupów i porcji, lepsze przechowywanie potraw, dzielenie się oraz wykorzystywanie resztek to działania, które nie wymagają wyrzeczeń, a mogą przynieść wymierne korzyści finansowe” – wskazują autorzy komunikatu.

Coraz więcej osób zaczyna dostrzegać, że święta nie muszą oznaczać przepełnionej lodówki i kosza na śmieci. Jak czytamy w podsumowaniu:

„Ograniczenie marnowania żywności nie wymaga rezygnacji z tradycji, lecz lepszego planowania, rozsądnych porcji i zmiany podejścia do świątecznego nadmiaru”.

To przesłanie szczególnie ważne w kontekście chrześcijańskim – święta jako czas jakości, wspólnoty i wdzięczności, a nie nadmiaru i marnotrawstwa.

wAkcji24.pl | Ekonomia | RNK | Źródło: ANG Finanse |  Ilustracja: Ideogram | 15.12.2025