Koalicja organizacji reprezentujących aktorów głosowych, dubbingowych i lektorów — ZASP, Związek Zawodowy Twórców Dubbingu oraz Związek Zawodowy Aktorów Polskich — alarmuje, że rozwój generatywnej sztucznej inteligencji coraz częściej odbywa się kosztem twórców. Chodzi o wykorzystywanie głosu, wizerunku i artystycznych wykonań do trenowania modeli AI, tworzenia nowych produkcji, reklam, audiobooków czy materiałów promocyjnych bez świadomej zgody wykonawców i bez adekwatnego wynagrodzenia.

W języku technologicznym brzmi to niewinnie: „model”, „próbka”, „syntetyczny głos”, „automatyzacja”. W języku człowieka oznacza to jednak coś znacznie prostszego: ktoś bierze cudzą pracę, cudzą rozpoznawalność, cudzą barwę głosu i robi z niej produkt. A potem mówi, że to postęp. Tyle że postęp bez sprawiedliwości bardzo szybko przestaje być postępem, a zaczyna przypominać cyfrową wersję dzikiego kapitalizmu: szybciej, taniej, bez pytania, byle kliknęło się w Excelu.

W tym sporze warto sięgnąć do analiz publikowanych na wAkcji24.pl dotyczących wypowiedzi Leona XIV o sztucznej inteligencji. Papież nie traktuje AI jako kolejnej modnej aplikacji, gadżetu dla korporacji albo zabawki dla speców od promptów. Pokazuje ją jako zjawisko cywilizacyjne, które dotyka pracy, sprawiedliwości, relacji i godności człowieka. W jednym z omawianych na portalu wystąpień Leon XIV wskazywał, że Kościół musi odpowiedzieć na nową rewolucję przemysłową i rozwój sztucznej inteligencji, bo stawiają one nowe wyzwania w zakresie obrony godności ludzkiej, sprawiedliwości i pracy.

Jeszcze mocniej brzmi analiza tekstu „Twarz i głos są święte”, w której podkreślono papieską przestrogę przed systemami symulującymi ludzkie głosy i twarze, a przez to wchodzącymi w najgłębszą przestrzeń komunikacji międzyludzkiej. To dokładnie ten punkt, w którym problem aktorów staje się problemem każdego z nas. Bo jeśli dziś można bezkarnie skopiować głos lektora, jutro można skopiować głos polityka, lekarza, księdza, nauczyciela albo zwykłego obywatela.

Najbardziej niepokojące jest to, że ta technologia nie pozostaje w laboratoriach. Ona już działa w reklamach, mediach społecznościowych i oszustwach. W przesłanym materiale przywołano sprawę prof. Henryka Skarżyńskiego, światowej sławy otochirurga, którego wizerunek został wykorzystany w fałszywej reklamie spreparowanej przy użyciu AI. Profesor nie brał udziału w promocji produktu, nie wyraził zgody na wykorzystanie wizerunku, a jako lekarz nie może uczestniczyć w reklamach tego typu. Sprawa została zgłoszona do prokuratury.

To nie jest marginalny incydent. To zapowiedź nowej skali nadużyć, w której twarz i głos człowieka stają się łatwe do podrobienia, a zaufanie społeczne — łatwe do zniszczenia. Jeśli obywatel nie wie, czy widzi prawdziwego lekarza, prawdziwego aktora, prawdziwego polityka czy syntetyczną kukłę wygenerowaną przez oszusta, rozpada się podstawowy warunek debaty publicznej: rozpoznanie, kto naprawdę mówi. Technologia bez odpowiedzialności może więc stać się nie narzędziem rozwoju, ale narzędziem masowego podszywania się pod człowieka.

Postulaty środowiska aktorskiego są w tym kontekście rozsądne i konkretne. Po pierwsze: każdorazowa, świadoma i jednoznaczna zgoda na wykorzystanie głosu w procesach związanych z AI. Po drugie: pełna przejrzystość źródeł danych treningowych. Po trzecie: obowiązek udokumentowania zgody twórcy, którego głos został użyty. Po czwarte: prawo do usunięcia danych głosowych z systemów AI. Po piąte: realne wynagrodzenie za wykorzystanie głosu, także w formie syntetycznej. Do tego dochodzi obowiązek informowania odbiorców, że dana produkcja, rola lub komunikat powstały przy użyciu sztucznej inteligencji.

Nikt rozsądny nie domaga się zatrzymania rozwoju technologii. Chodzi o to, by rozwój nie polegał na cichym wywłaszczeniu twórców z ich dorobku. Głos aktora nie jest odpadem poprodukcyjnym, który można wrzucić do algorytmicznego pieca i sprzedawać jako „innowację”. Jest narzędziem pracy, częścią tożsamości i owocem lat zawodowego wysiłku. Rynek może lubić automatyzację, ale cywilizowane państwo powinno lubić sprawiedliwość.

Prawo już dziś nie nadąża za technologią, a luka regulacyjna staje się przestrzenią zysku dla najsilniejszych i ryzyka dla najsłabszych. Leon XIV, odwołując się do tradycji katolickiej nauki społecznej, trafnie ustawia spór o AI w perspektywie podobnej do tej, w której Leon XIII odpowiadał na rewolucję przemysłową. Wtedy pytaniem była ochrona robotnika wobec potęgi kapitału przemysłowego. Dziś pytaniem jest ochrona osoby wobec potęgi kapitału cyfrowego. Aktor, lektor, dziennikarz, lekarz, nauczyciel, polityk i każdy obywatel mają prawo wiedzieć, czy ich głos nie został wykorzystany, skopiowany albo sprzedany bez ich zgody. Mają prawo do ochrony przed deepfake’ami. Mają prawo do wynagrodzenia, jeśli ich praca zasila komercyjne systemy. I mają prawo do tego, by maszyna nie udawała człowieka bez jasnego oznaczenia.

Sztuczna inteligencja może być wielkim narzędziem dobra, ale tylko wtedy, gdy pozostanie narzędziem, a nie niekontrolowanym mechanizmem wywłaszczania człowieka z twarzy, głosu i pracy. 

wAkcji24.pl | Ekonomia | NNW | Źródło: Agencja Informacyjna | Ilustracja: Gemini | 28.04.2026