Raport WEI wskazuje, że koszty pochówku w Polsce już dziś zaczynają się od kilkunastu tysięcy złotych – w mniejszych miejscowościach ok. 13 tys. zł, w większych miastach nawet ok. 16,5 tys. zł.  Z tym zestawieniem zestawiono medianę zarobków w kraju. Okazuje się, że przeciętny zarobek w Polsce wystarcza jedynie na pokrycie około 50% kosztów pogrzebu.

Dla porównania: w USA można pokryć ok. 53% kosztów, w Wielkiej Brytanii – ok. 75%, w Niemczech aż ok. 89%. Taka różnica oznacza, że w Polsce rodzina po utracie bliskiej osoby musi zmierzyć się nie tylko z żałobą, lecz i z bardzo znaczącym wydatkiem – często w sytuacji ekonomicznie trudnej. 

W Polsce przysługuje zasiłek pogrzebowy w wysokości 4 000 zł. Choć taka forma wsparcia istnieje, raport WEI wskazuje na poważne ograniczenia: zasiłek pogrzebowy pokrywa zaledwie około 23‑35 % kosztów pogrzebu w zależności od miejscowości.  WEI zaznacza, że „subsydia państwowe często prowadzą do wzrostu cen, ponieważ firmy pogrzebowe reagują na wyższy poziom dopłat podnoszeniem opłat”. Ponadto wsparcie płynie powszechnie – zasiłek pogrzebowy jest przyznawany niezależnie od dochodów – co sprawia, że niekoniecznie trafia tam, gdzie jest najpotrzebniejsze. W rezultacie system wsparcia istnieje (zasiłek pogrzebowy), ale jego zakres jest daleko niewystarczający.

Raport WEI wskazuje kilka kluczowych przyczyn tak wysokich kosztów pogrzebu w Polsce. Po pierwsze – brak alternatyw i rygorystyczne przepisy pogrzebowe: w Polsce obowiązują jedne z najbardziej restrykcyjnych regulacji w Europie – m.in. „zakaz rozsypywania prochów, zakaz przechowywania urny w domu oraz pochówek szczątków możliwy wyłącznie na cmentarzu”. 

W efekcie ograniczona podaż miejsc grzebalnych, co – przy zwiększonym popycie (starzejące się społeczeństwo) – prowadzi do wzrostu cen. Raport wskazuje, że demografia napędza ceny: „starzejące się społeczeństwo oznacza więcej pogrzebów, a kurcząca się liczba miejsc grzebalnych tworzy idealne warunki do windowania stawek”. Dodatkowo prawo pogrzebowe w Polsce bywa niejednolite – jak zauważa WEI, „nie istnieje żaden oficjalny rejestr firm pogrzebowych, nie jest prowadzona ewidencja cmentarzy ani jedna definicja nekropoli”. Z ekonomicznej perspektywy to połączenie skutkuje tym, że koszty pogrzebu są wysokie, a rodziny – nawet przy wsparciu – często ponoszą znaczne obciążenie finansowe. Zasiłek pogrzebowy jest jest znaczącym kosztem dla budżetu państwa, ale marną pociechą dla rodzin zmarłych.

W strukturze kosztów pogrzebu istotną część stanowią także opłaty związane z posługą kościelną. Choć Kościół katolicki nie prowadzi jednolitego cennika, a wysokość ofiar „co łaska” zależy od parafii, w praktyce wiele rodzin spotyka się z konkretnymi kwotami za mszę świętą pogrzebową, miejsce na cmentarzu parafialnym, a także inne usługi liturgiczne. W dużych miastach łączny koszt opłat parafialnych może sięgać od kilkuset do ponad tysiąca złotych.  

Ponieważ większość cmentarzy (66%) należy do parafii, Kościół – choć spełnia funkcję duszpasterską – pełni również rolę zarządcy infrastruktury grzebalnej, z obowiązkami administracyjnymi i kosztami utrzymania nekropolii. Te zaś rosną z roku na rok i niestety muszą być uwzględniane w cenie nowych pochówków. Wielu duszpasterzy i biskupów podkreśla, że żadne ubogie rodziny nie powinny być wykluczone z godnego pochówku, ale brakuje systemowych rozwiązań i przejrzystych zasad, które ułatwiałyby dostępność takich usług dla osób o niskich dochodach. Dodatkowo obraz zaciemnia fakt, że wiele zakładów pogrzebowych podejmuje się pośrednictwa między rodziną zmarłego a parafią, co w praktyce oznacza nałożenie dodatkowej marży a czasem prowadzi do poważnych nadużyć w tej materii. Bywają sytuacje w których rodzina zmarłego jest wprowadzana w błąd, co do rzeczywistych kosztów strony kościelnej, które są znacząco zawyżane.

Z punktu widzenia katolickiej nauki społecznej kluczowe jest, by system pomocy państwa i wspólnoty traktował osoby godnie i sprawiedliwie. W obecnym stanie rzeczy rodzi się wiele pytań: czy pomoc ma charakter realny i adekwatny do sytuacji rodzin? Skoro zasiłek pogrzebowy pokrywa zaledwie 20‑30% kosztów w wielu przypadkach, można stwierdzić, że nie spełnia w pełni swojej roli. Czy wsparcie jest skierowane tam, gdzie jest najbardziej potrzebne? Raport podkreśla, że zasiłek pogrzebowy i jego wysokość są niezależne od dochodu, co może oznaczać mniejsze wsparcie tych, którzy są w najtrudniejszej sytuacji. Katolicka perspektywa wskazuje więc na potrzebę działania w dwóch płaszczyznach: wsparcia materialnego dla rodzin i promowania zmian w strukturze sektora pogrzebowego tak, by był bardziej dostępny, konkurencyjny i dostosowany do zmieniającej się rzeczywistości.

Z drugiej strony niestety istnieje ryzyko, że ilekroć zasiłek pogrzebowy zostanie zwiększony to może spowodować to również wzrost usług ze strony zakładów pogrzebowych, świadomych, że rodziny zmarłych dysponują już większym budżetem na pochówek. Raport WEI nie pozostawia jednak czytelników bez propozycji konkretnych zmian. Wskazuje na konieczność powołania instytucji koronera – odciążenie lekarzy rodzinnych, usprawnienie procedur i lepsza współpraca z policją przy śmierciach wymagających śledztwa. Rekomenduje również liberalizację przepisów pogrzebowych – „umożliwienie rozsypywania prochów w wyznaczonych miejscach, przechowywania urny w domu w godnych warunkach oraz rozwój ekologicznych form pochówku, takich jak groby leśne”, co może być kontrowersyjne dla konserwatywnych katolików.  

WEI postuluje także reformę: zasiłek pogrzebowy miałby zostać ograniczony do kompleksowego wsparcia dla najuboższych rodzin, co pozwoli zaoszczędzić środki budżetowe. Raport także wskazuje na propozycję likwidacji podatku od spadków i darowizn – jako rekompensaty dla obywateli i upraszczania systemu finansowania wsparcia pogrzebowego.

wAkcji24.pl | Ekonomia | RNK | Źródło: WEI |  Ilustracja: Ideogram | 5.11.2025