My wiemy, że w historii istniały i istnieją do dzisiaj różne formy, właśnie formy stosunku władzy państwowej, czy powiedzmy państwa do Kościoła. Dzisiaj też my oczywiście próbujemy coś wypracować, a może bardziej próbowaliśmy wypracować po upadku systemu komunistycznego. A więc po 1989 roku próbowaliśmy stworzyć oczywiście jakąś płaszczyznę, jakiś konsensus i jak w tej nowej sytuacji politycznej, budując państwo zupełnie inne, na innych zasadach, państwo demokratyczne, jak ułożyć te wzajemne relacje między Kościołem a państwem. I chcę Państwu powiedzieć, że wcale te rozmowy nie były łatwe. Nawet zaryzykuję takie powiedzenie, że one były bardzo trudne.

Dotyczyły także tych bardzo ważnych, powiedziałbym, problemów i szukaliśmy jakoś wspólnie odpowiedzi przede wszystkim. Już wtedy dzieliło nas stanowisko wobec lekcji religii w szkole, to nie jest coś nowego. Oczywiście różniło nas także i to jeśli chodzi o tworzenie, pisanie Konstytucji, wtedy strona kościelna chciała, żeby w Konstytucji pojawił się zapis o wartościach chrześcijańskich. Próbowano nawet, żeby w preambule umieścić invocatio Dei, czyli odniesienie się do Boga. To też było jakimś takim punktem dyskusji. Dalej kapelani w wojsku, kapelani w szpitalach i tak dalej.

Nie byli wszyscy zgodni co do zawarcia konkordatu. Z tych tematów trudnych wtedy było bardzo wiele. Przypomnę, że w 1993 roku już został podpisany konkordat, ale dopiero został ratyfikowany w 1997. Dopiero te dwa akty, mianowicie uchwalenie Konstytucji i ratyfikowanie konkordatu, one uporządkowały i pozwoliły nam na długie lata w jakiś sposób ustabilizować sytuację. Ale tak jak powiedziałem, na początku to nie było wcale takie łatwe i widzimy, że te problemy ciągle się pojawiają.

Życie społeczne, jak to obserwujemy, jest bardzo dynamiczne, zmieniają się sytuacje geopolityczne, zmienia się sytuacja w naszym kraju i to wszystko stanowi dla nas wezwanie i wezwanie także do tego, żeby ze sobą rozmawiać, żeby prowadzić ze sobą dialog.

Dopiero co były wybory parlamentarne. Przed tymi wyborami kandydaci obiecywali różne rzeczy. Oczywiście tak, to jest dynamika kampanii wyborczych, to jest stratega partii politycznych, że wiele rzeczy się obiecuje. Ale potem przychodzi taki czas, że społeczeństwo mówi “sprawdzam i chcę teraz zobaczyć, czy rzeczywiście te obietnice wyborcze są realizowane”.

To, co nam nie sprzyja, to jest fakt, że jesteśmy w trakcie kampanii prezydenckiej. Co to oznacza? Że to “sprawdzam” społeczeństwo już niecierpliwie mówi dzisiaj. A w związku z tym koalicja rządząca, musi się spieszyć z tym, żeby pokazać: “popatrzcie, tak obiecywaliśmy, dotrzymujemy słowa”.

Ale ten pośpiech absolutnie nie sprzyja prowadzeniu tego dialogu w sposób bardzo spokojny. Niepotrzebnie się spieszymy z tym wszystkim.

Łatwiej byłoby się dogadać, gdyby nie trzeba było tych koalicyjnych rozmów prowadzić, uzgadniać itd. My widzimy, że jest pewne continuum od tych poglądów bardzo lewicowych do takich, które są dla Kościoła korzystniejsze. Nam to w tym dialogu, to nam szalenie utrudnia. Poza tym prowadząc dialog, to jest normalne, że rysują się pewne obszary, które wymagają rozstrzygnięcia z zewnątrz. 

Oczywiście jedna i druga strona może się odwoływać do i odwołuje się do Konstytucji, ale my wiemy, że ten nie zawiera katalogu wszystkiego, nie reguluje wszystkich spraw, że dopiero dokumenty prawne niższego szczebla regulują pewne rzeczy. A więc jest kwestia interpretacji Konstytucji, przy pozywaniu się na Konstytucję, na którą wszyscy się zgadzamy, którą, jak powiedziałem, udało się w 1997 roku uchwalić. I co się dzieje dalej?

Jeśli jest jakiś tutaj spór, czy różnica w interpretacji, to trzeba by się odwołać do czegoś. Ale do czego się mamy odwołać? Do Trybunału Konstytucyjnego, a przecież wiemy, że Trybunał Konstytucyjny właściwie nie działa tak, jak powinien, że się kwestionuje jego orzeczenia, nie publikuje się jego orzeczeń, że my się odwołujemy, ale tak druga strona może powiedzieć “ale ja tego nie uznaję”. 

Więc mamy pewną trudność z powodu tego bałaganu prawnego, tak bym to określił, mocne słowa, ale rzeczywiście to też nam nie ułatwia prowadzenie tego dialogu. Jeśli ja się odwołuję i już z góry, wiem, że gdy będzie to na moją korzyść, to druga strona tego nie uzna. Jeśli ta druga strona w podobny sposób myśli, to nie ma tej instancji, która by nam w tym prowadzeniu dialogu pomagała.

(…)

I w tym nie ma nic złego, że ciągle dyskutujemy pewne kwestie, które już były blisko 30 lat temu dyskutowane. Natomiast rzeczywiście zasadne jest pytanie, czym ta Komisja Wspólna w zasadzie, jakimi obszarami powinna się zajmować, żeby nam to też ułatwiło prowadzenie tego dialogu. Dialog jest konieczny.

Ja sobie nie wyobrażam, żeby się można było na siebie obrażać, nie wyobrażam sobie tego, żeby tego dialogu nie prowadzić, przecież to nie są jakieś odrębne rzeczywistości. Jest wiele tych obszarów, na których państwo i Kościół się spotyka, mianowicie Kościół dostarcza pewnego fundamentu aksjologicznego do funkcjonowania państwa. Kościół wykonuje kapitalną pracę, może ona nie zawsze jest w jakiś sposób obecna w mediach, ale dotyczy to np. działalności charytatywnej, działalności społecznej.

Społeczeństwo się starzeje. Społeczeństwo Polski się starzeje. Kościół wykonuje niesamowitą pracę, jeśli chodzi o opiekę nad właśnie tymi osobami starszymi, osobami potrzebującymi, a więc ta działalność jest również bardzo ważna. Jest edukacja. W edukacji także. Ja już nie będę sięgał do historii, nie będę mówił o tym, że to Kościół nauczył w Polsce ludzi pisać i czytać i tak dalej, i tak dalej. I te szkoły, i to wszystkie, które się rozwijały, jakie tu zasługi są. Oczywiście, że myśmy się z tej działki szkolnictwa jak gdyby trochę wycofali, ale są szkoły katolickie, jest ich bardzo wiele.

Państwo przejęło na siebie trud kształcenia pokolenia, ale chcę powiedzieć, że to też jest jakiś obszar, na którym się gdzieś spotykamy, a więc także szkolnictwo, także kultura. My musimy też współpracować w tej dziedzinie, dlatego że nawet nie można Kościoła zostawić z tymi wszystkimi, bo to jest Kościół, ten budynek, to jest sprawa Kościoła i tak dalej, to my za niedługo 3/4 naszych zabytków możemy wziąć i zaorać. 

Więc potrzebujemy także i tutaj współpracy, i pomocy Państwa. I tych obszarów jest bardzo wiele. I nie można się na siebie obrażać, nie można udawać, że możemy żyć obok siebie, nie podając sobie ręki. A więc jeszcze raz podkreślę mocno, Kościół jest gotowy do dialogu, Kościół jest otwarty. 

 wAkcji24.pl | Opinie | Abp Józef Kupny | Źródło: KAI YT| Zdjęcia: Apb Kupny konferencja „Relacje państwo-Kościół. Podstawowe zasady państwa prawa” ​YT| 05.03.2025