Ekonomiczne skutki stresu cieplnego nie narastają liniowo. Jak wskazują analitycy Allianz Trade, kluczowa granica przebiega w okolicach 30°C. Poniżej tej wartości ocieplenie bywa wręcz korzystne – obniża koszty ogrzewania i wiąże się z niewielkim wzrostem wydajności. Powyżej zależność się odwraca, a straty rosną z każdym kolejnym stopniem.

„Po przekroczeniu progu około 30°C każdy dodatkowy stopień temperatury może obniżać produktywność pracy o około 3% średniej wartości dodanej na godzinę, a jednocześnie zwiększać zużycie energii o około 1,2%, podnosząc koszty działalności dokładnie wtedy, gdy spada efektywność operacyjna” – czytamy w raporcie.

W liczbach bezwzględnych oznacza to, że w przedziale 30–35°C wydajność na godzinę pracy spada o około 1,3 USD na każdy stopień. Skala zjawiska rośnie: liczba przypadków stresu cieplnego zwiększyła się siedmiokrotnie od lat 80., a średnia liczba ofiar śmiertelnych na jeden taki przypadek – pięciokrotnie.

Najbardziej zaskakujący wniosek z raportu dotyczy struktury strat. W scenariuszu stresowym Allianz Trade – zakładającym, że pięć najgorętszych lat z okresu 2014–2024 powtórzy się w latach 2026–2030 – spadek nakładów na środki trwałe systematycznie przewyższa straty w konsumpcji, sięgając średnio 8 proc. w dotkniętych krajach. We Francji skumulowany spadek inwestycji może wynieść 14,7 proc., we Włoszech 12,8 proc., a w Portugalii 6 proc.

„Ponieważ upały ograniczają oczekiwane zwroty z kapitału, inwestycje maleją, co zmniejsza przyszłe moce produkcyjne w ramach samonapędzającego się hamulca rozwoju gospodarczego” – tłumaczą autorzy analizy.

Skumulowane straty PKB w latach 2026–2030 mogą sięgnąć 5–7 proc. dla najbardziej narażonych gospodarek: 354 mld USD dla Japonii, 240 mld USD dla Francji, 147 mld USD dla Włoch, 131 mld USD dla Niemiec i 120 mld USD dla Hiszpanii. Do tego dochodzi ryzyko stagflacji – rosnących cen przy jednoczesnym wzroście bezrobocia – które postawi banki centralne przed trudnym wyborem, szczególnie w strefie euro, gdzie jedna stopa procentowa musi obsłużyć gospodarki o skrajnie różnej ekspozycji klimatycznej.

Ucierpią też finanse publiczne. Roczne straty wpływów podatkowych mogą wynieść 1,8 proc. we Francji, 1,3 proc. we Włoszech i Hiszpanii oraz 0,7 proc. w Niemczech, a salda budżetowe będą się pogarszać średnio o około 0,5 proc. PKB rocznie. Włochy i Hiszpania ryzykują przez to ponowne przekroczenie pułapu deficytu z Maastricht.

Wysoka podatność Starego Kontynentu na upały to w dużej mierze efekt zaniedbań infrastrukturalnych. „Wskaźnik upowszechnienia klimatyzacji wynosi średnio 19% w całej Europie, w porównaniu z około 90% w Stanach Zjednoczonych” – zwraca uwagę Allianz Trade. Do tego dochodzą starzejące się społeczeństwa i gęsta zabudowa miejska, zaprojektowana tak, że zatrzymuje ciepło.

Problemu nie rozwiązują ubezpieczenia. W 2022 r. łączne straty klimatyczne w Europie sięgnęły 46 mld EUR, ale ochroną ubezpieczeniową objęta była tylko niewielka ich część. Jak wyjaśniają analitycy, straty spowodowane upałami „mają charakter rozproszony i często są pośrednie – jak spadek wydajności czy skutki zdrowotne – co utrudnia ich pomiar i wycenę”. Odpowiedzią mają być m.in. ubezpieczenia parametryczne, wypłacające odszkodowanie po przekroczeniu obiektywnych progów temperatury, oraz publiczno-prywatne mechanizmy podziału ryzyka.

Nie wszystkie skutki upałów da się wyeliminować, ale wiele można ograniczyć. Raport wskazuje na rosnące znaczenie inwestycji w efektywność energetyczną budynków, systemy chłodzenia i rozwiązania zapobiegające przegrzewaniu zakładów oraz biur. Firmy powinny też dostosowywać organizację pracy do okresów szczytowych upałów, a także – co zwykle pomijane – analizować odporność swoich dostawców i uwzględniać ryzyko pogodowe w planach ciągłości działania.

„Inwestycje w odporność klimatyczną stają się coraz częściej inwestycją w konkurencyjność. Ograniczają straty produktywności, pomagają chronić marże i zmniejszają ryzyko kosztownych zakłóceń działalności” – podsumowuje Allianz Trade.

Wyzwanie stoi także przed państwami, bo – jak zauważają autorzy – europejska polityka wobec upałów „opiera się głównie na rekompensowaniu strat, a nie na ich zapobieganiu”. Żadna z głównych gospodarek Europy nie ma dziś kompletnego systemu ochrony pracowników przed upałami, a krajowe strategie adaptacyjne rzadko mają pokrycie w wieloletnich budżetach. Tymczasem rezerwy istnieją: gospodarstwa domowe w UE dysponują aktywami finansowymi o wartości blisko 40 bln EUR. Zmobilizowanie nawet niewielkiej ich części – przez zachęty do modernizacji i chłodzenia pasywnego – mogłoby wypełnić lukę, na którą nie wystarcza środków publicznych.

Raport nie podaje odrębnych wyliczeń dla Polski, ale skalę ryzyka szacuje Sławomir Bąk, zarządzający oceną ryzyka i odzyskiwaniem należności w Allianz Trade w Polsce. „Jeśli proporcjonalnie odnieść niemieckie straty do wielkości polskiej gospodarki, potencjalne koszty powtarzających się fal upałów w Polsce można szacować na około 30–50 mld USD do 2030 r.” – wskazuje ekspert. I dodaje, że to szacunki kosztów pierwszego rzędu: niemiecka gospodarka jest silnie powiązana z polskim przemysłem i eksportem, więc część strat z niższej produktywności za Odrą i zakłóceń w tamtejszych łańcuchach dostaw pośrednio uderzy także w polskie firmy.

Co więcej, Polska może być na upały bardziej wrażliwa, niż sugeruje samo porównanie PKB – ze względu na większy udział przemysłu, transportu i budownictwa, czyli sektorów najbardziej podatnych na spadek produktywności. Dodatkowym czynnikiem ryzyka jest woda: Polska ma jeden z najniższych w UE wskaźników zasobów wody odnawialnej na mieszkańca (ok. 1,1–1,6 tys. m³ rocznie, poniżej progu bezpieczeństwa wodnego ONZ wynoszącego 1,7 tys. m³), co plasuje ją na trzecim miejscu od końca, za Cyprem i Maltą.

„Polska jest w grupie krajów, które wg wyników analiz ekonomicznych Allianz Trade są po tej »gorszej stronie« granicy 30°C. Nie należy do beneficjentów ocieplenia – jak Irlandia czy kraje nordyckie – lecz do grupy państw, gdzie dodatkowe fale upałów przekładają się na spadek produktywności pracy, marż przedsiębiorstw i ryzyko dla zachowania ciągłości zakładanej produkcji” – podsumowuje Sławomir Bąk.

wAkcji24.pl | Ekonomia | PKJ | Źródło: Źródło: raport Allianz Trade „Za gorąco na wzrost? Jak upały zmieniają gospodarkę i biznes”, 17 lipca 2026 r. Autorzy: Hazem Krichene, Bjoern Griesbach, Jasmin Gröschl, Katharina Utermoehl  | Ilustracja: Gemini  | 24.07.2026