Jan Nepomucen urodził się około połowy XIV w we wsi Pomuk ( Nepomuk) w Czechach. Jego życie przypada na okres, gdy Królestwo Czech znajdowało się pod panowaniem króla Wacława IV, syna słynnego cesarza Karola IV, jednego z najpotężniejszych władców Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Wówczas Czechy były jednym z kluczowych ośrodków intelektualnych i politycznych Europy, a Praga stawała się centrum kulturalnym i duchowym, z prestiżowym uniwersytetem oraz wieloma kościołami i klasztorami.

Jako dziecko Jan Nepomucen miał ciężko chorować, zaś matka miała w jego intencji pielgrzymować do obrazu Matki Bożej w jednym z cysterskich klasztorów, by wyprosić dla niego dar zdrowia. Skutkiem tej pielgrzymki miała być niezwykła cześć świętego do Matki Najświętszej, a drugim decyzja rodziców o przeznaczeniu dziecka do służby kapłańskiej. 

„Ze względu na małą ilość źródeł z informacjami na temat młodości męczennika Jana trudno jest ustalić poszczególne etapy jego edukacyjnej ścieżki. (…) Bardzo ciekawym jest uświadomienie sobie faktu, iż podpisując się 20 czerwca 1369 roku na bulli papieża Urbana V, św. Jan pokazał tym samym, że mimo młodego wieku już bardzo dobrze władał łaciną i był znaczącą osobą. (…) Ponieważ w 1369 roku podpisał się na dokumencie jako kleryk diecezji praskiej, musiał już wówczas mieć wykształcenie w zakresie łaciny, tworzenia dokumentów i prowadzenia korespondencji, stąd można wnioskować, że był uczniem szkoły przyklasztornej i mniej więcej w tym czasie przyjął tonsurę, choć K. Radoński podaje czas przyjęcia tonsury w roku 1370.

W tym okresie św. Jan występuje także jako kleryk kurii praskiej, gdzie pełni rolę notariusza. Do piastowania tej godności wówczas nie były wymagane ukończone studia prawnicze a jedynie sprawność w czytaniu i pisaniu. Świadectwem na takie zdolności św. Jana mogą także być pochodzące z tego okresu przygotowane dokumenty i pisma, których jest ponad dwadzieścia.”- ks. Marcin Zawada

Św. Jan Nepomucen został mianowany kanonikiem w katedrze św. Wita w Pradze, co było znaczącym osiągnięciem, biorąc pod uwagę prestiż tej świątyni. Jego rola w kościele wzrosła, a z czasem pełnił funkcję wikariusza generalnego archidiecezji praskiej.

Święty Jan był znany ze swojej pobożności i oddania obowiązkom kapłańskim, a zwłaszcza z posługi spowiednika. Według tradycji to właśnie jego niezłomna postawa w sprawie tajemnicy spowiedzi stała się przyczyną jego późniejszego męczeństwa. Król Wacław IV, znany z wybuchowego charakteru i konfliktów z duchowieństwem, podejrzewał swoją żonę Zofię o zdradę i zażądał od Jana, który był jej spowiednikiem, ujawnienia tajemnic jej spowiedzi. Jan stanowczo odmówił, co rozwścieczyło króla i doprowadziło do jego tragicznego losu.

Sprawa męczeństwa św. Jana z Nepomuka jest niezwykle skomplikowana i wielowymiarowa, gdyż wpłynęło na nią wiele czynników, z których większość była poza kontrolą samego świętego. Jan przez całe swoje życie był sumiennym i oddanym kapłanem, który wykazywał się wyjątkową odpowiedzialnością we wszystkich powierzonych mu obowiązkach. Dzięki swojemu oddaniu zyskał ogromne zaufanie arcybiskupa praskiego, co z czasem przerodziło się w silną, wzajemną relację opartą na lojalności. To właśnie dzięki temu zaufaniu Jan mógł dokonywać ważnych działań na rzecz Kościoła, zawsze kierując się wiernością swoim przełożonym i zasadom wiary.

Z drugiej strony, Wacław IV, król Czech, miał skomplikowaną relację z Kościołem. Był osobą, która nie znała umiaru, zwłaszcza w kwestiach związanych z alkoholem, co wpływało na jego niestabilne i często agresywne zachowanie wobec duchowieństwa. Choć jego stosunek do Kościoła bywał dwuznaczny, to król miał silną potrzebę podporządkowania sobie tej instytucji. Przykładem presji wywieranej przez Wacława IV na Kościół była sytuacja związana z zamieszkami studenckimi na praskim uniwersytecie. W wyniku tych wydarzeń kilku studentów, którzy byli duchownymi, zostało brutalnie ukaranych – dwóch zginęło, jeden został ścięty, a drugi spalony. Studenci, jako członkowie duchowieństwa, podlegali jurysdykcji Kościoła, a nie władzy świeckiej, co wywołało ogromny sprzeciw arcybiskupa i Jana z Nepomuka. W miarę upływu czasu konflikty między Kościołem a Wacławem IV narastały. 

„Kaci królewscy posiadali całą gamę różnorodnych metod znęcania się nad królewskimi więźniami, przypominając im za ich pomocą, kto stanowi władzę ustawodawczą, sądowniczą i wykonawczą w państwie. Najpierw zastosowano wobec Jana tzw. „słupek”, torturę polegającą na związaniu rąk z tyłu i podnoszenie za nie na haku do góry aż do granic bólu. Stosowano także inne metody. Specjalnym urządzeniem miażdżono mu palce dłoni, nogi, a pięty przypalano ogniem.

Wszystkie te poczynania przyczyniły się do śmierci tego zacnego kapłana. Legenda natomiast podaje, że śmierć Jana nastąpiła dopiero w momencie wrzucania do Wełtawy. Jednakże takie umęczone i torturowane ciało Jana oprawcy ośmielili się wrzucić do rzeki, by zatrzeć ślady przyprawiających o śmierć okrutnych tortur, stosując przewidzianą wobec duchownych osób karę, czyli utopienie. Działo się to wszystko w nocy z 20 na 21 marca 1393 roku. Dopiero po kilkunastu dniach, 17 kwietnia odnaleziono ciało Męczennika – kapłana i pochowano je tymczasowo w kościele św. Krzyża w pobliżu rzeki. Potem jego śmiertelne szczątki złożono w grobowcu pod katedrą z napisem: Johannes de Pomuk.”- ks. Marcin Zawada 

Legenda głosi, że kiedy ciało Jana spływało Wełtawą, nad wodami ukazało się pięć gwiazd, które miały symbolizować czystość i świętość jego duszy. Gwiazdy te stały się później jednym z najważniejszych symboli przedstawiających świętego Jana Nepomucena w ikonografii. Jego ciało zostało później wydobyte z rzeki i pochowane w katedrze św. Wita, gdzie obecnie znajduje się jego grób.

 Kult św. Jana Nepomucena zaczął się rozwijać niemal natychmiast po jego męczeńskiej śmierci, a jego postać stała się symbolem obrony tajemnicy spowiedzi i męczeństwa za wiarę. W 1729 roku został kanonizowany przez papieża Benedykta XIII, co jeszcze bardziej przyczyniło się do jego popularności w Europie.

Wizerunki św. Jana Nepomucena często pojawiają się na mostach, w pobliżu rzek i innych zbiorników wodnych. Jest to związane z jego tragiczną śmiercią w Wełtawie, ale także z przypisywaną mu mocą ochrony przed powodziami. W wielu krajach, szczególnie w Europie Środkowej – Polsce, Austrii, Niemczech, a zwłaszcza w Czechach – budowano figury świętego na mostach, wierząc, że dzięki jego wstawiennictwu będzie można uniknąć klęsk żywiołowych związanych z wodą.

Potężny orędownik w walce z powodziami

Święty Jan Nepomucen, przez wieki czczony jako patron spowiedników i obrońca tajemnicy spowiedzi, jest także powszechnie uznawany za orędownika chroniącego przed powodziami. Jego tragiczna śmierć, gdy został wrzucony do Wełtawy, stała się symbolem duchowej więzi tego świętego z żywiołem wody. Wierni modlą się do niego o ochronę przed żywiołami, zwłaszcza wodą, która nie raz stanowiła zagrożenie dla ich życia i mienia.

Obecnie, gdy zmagamy się z powodziami, z potęgą żywiołu wody jego wstawiennictwo może być wyjątkowo istotne. W ostatnich dniach dochodzi do tragicznych wydarzeń, w których powodzie niszczą całe miejscowości, powodując ogromne straty materialne, a nawet zabierają ludzkie życie. W takich momentach, gdy ludzkość staje bezradna wobec sił natury, wierni zwracają się do świętych, takich jak św. Jan Nepomucen, prosząc o ochronę i pomoc w obliczu klęski żywiołowej.

Modlitwa do św. Jana Nepomucena o ochronę przed powodziami może być dla wielu ludzi duchowym wsparciem i nadzieją na przetrwanie trudnych czasów. Jego postać, która od wieków symbolizuje ochronę przed niszczycielską mocą wody, przypomina, że nawet wobec największych wyzwań, jakim są powodzie, istnieje miejsce na wiarę i nadzieję. Ostatnie dramatyczne wydarzenia sprawiają, że modlitwa o jego wstawiennictwo nabiera nowego znaczenia, dając ludziom poczucie, że nie są sami w walce z naturą.

wAkcji24.pl | Wiara | Maria Nicińska, cytaty: ks. Marcin Zawada/ fot. Wikipedia| 16.09.2024