„Zainteresowanie muzeami w Polsce systematycznie rośnie” – wskazuje Katarzyna Zybertowicz z Polskiego Instytutu Ekonomicznego.W 2024 roku liczba odwiedzających osiągnęła 44,4 mln, co stanowi wzrost o 2,1 mln względem 2023 roku. To aż 167 proc. więcej niż w pandemicznym 2020 roku, gdy frekwencja spadła do 16,6 mln osób. Wzrost liczby muzeów również jest widoczny – z 974 w 2023 r. do 982 w 2024 r. Oznacza to średnio 45 tys. odwiedzin rocznie na jedną placówkę.

Muzea coraz częściej inwestują w technologię. PIE wymienia: „digitalizacja zbiorów, skanowanie 3D, interaktywne ekspozycje z wykorzystaniem hologramów, aplikacje AR/VR”. Wzrost współpracy z sektorem kreatywnym skutkuje nie tylko większą dostępnością, ale też inspiruje nowe modele biznesowe. Aukcje online, AI do wyceny dzieł sztuki i promocja przez social media to już standard.

„Znaczące zwiększenie finansowania sektora kultury napędziło jego rozwój” – podkreśla PIE. Między 2016 a 2023 rokiem budżet Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego wzrósł o około 40 proc., co pozwoliło na szereg inwestycji infrastrukturalnych i technologicznych. 

Jak wylicza instytut: „W 2024 r. sektor kultury wygenerował przychody w wysokości 7,9 mld PLN w I półroczu, co oznacza wzrost o 17,1 proc. w porównaniu z I półroczem 2023 r.”  W całym 2023 roku przychody osiągnęły 14,3 mld zł – aż o 2 mld więcej niż rok wcześniej. Dla porównania, produkt krajowy brutto (PKB) Polski w tym samym okresie wzrósł realnie o 0,2%. To pokazuje, że sektor kultury rośnie w tempie przewyższającym ogólną dynamikę PKB (prognozowaną w 2024 r. na 2,8 proc.). 

W 2023 roku PKB Polski wzrósł realnie jedynie o 0,2% – to najniższy wynik od pandemii. Przyczyn było kilka, min. spadek inwestycji publicznych i prywatnych (szczególnie w I półroczu), wysoka inflacja ograniczająca konsumpcję, spowolnienie gospodarcze w strefie euro, osłabiające polski eksport oraz zacieśnianie polityki monetarnej (wysokie stopy procentowe).

Na tym tle sektor kultury wyróżnia się dynamicznym wzrostem przychodów o 16,2% r/r. Wzrost ten można przypisać powrotowi frekwencji w muzeach do poziomów sprzed pandemii, zwiększonemu finansowaniu instytucji kultury (o około 40 proc. od 2016 r.), dywersyfikacji źródeł dochodów: sprzedaż biletów, eventy, projekty AR/VR, digitalizacja, większemu udziałowi turystyki kulturowej w regionalnych gospodarkach.

Muzea mają efekt mnożnikowy. Odwiedzający korzystają z hoteli, restauracji, komunikacji miejskiej. Każdy odwiedzający generuje dodatkowy popyt w innych sektorach. PIE podkreśla: „Muzea przyciągają turystów korzystających z usług hotelarskich, gastronomicznych i transportowych, co napędza rozwój regionów”. W samej Nocy Muzeów 2024 uczestniczyło 795,1 tys. osób. Jeśli założyć, że każdy wydał średnio 100 zł na transport i konsumpcję – daje to niemal 80 mln zł obrotu w jedną noc.

Każda złotówka wydana w sektorze kultury generuje dodatkowy popyt w pokrewnych sektorach: hotelarstwo, gastronomia, transport, sektor kreatywny (reklama, design, IT, druk cyfrowy). Badania Banku Światowego wskazują, że mnożnik kultury może wynosić od 1,4 do nawet 2,2, co oznacza, że 1 mld zł wydany w kulturze może wygenerować do 2,2 mld zł łącznego wzrostu gospodarczego.

Jak zauważa Zybertowicz, „potencjał gospodarczy muzeów w Polsce to efekt synergii z sektorem kreatywnym i turystycznym”. Jednak ostrzega, że „bez budowania kapitału społecznego oraz sprawnego zarządzania zasobami kultury i dziedzictwa narodowego, trudno ten potencjał w pełni wykorzystać”. Inwestycje w kulturę to realna dźwignia rozwoju społecznego i gospodarczego, a zarazem wyraz troski o wspólnotę i tożsamość narodową.

Sektor kultury w 2023 roku nie tylko „przeżył” kryzys – on de facto z nim walczył. W warunkach stagnacji ogólnogospodarczej wykazał się odpornością, elastycznością i innowacyjnością.

Warto docenić, że scenariusz nie unika trudnych pytań – o wpływ świata świeckiego na wybory konklawe, o to, czy kardynałowie potrafią naprawdę odłożyć na bok ambicje i upodobania, by wsłuchać się w głos Ducha Świętego. Jednak wielokrotnie powraca motyw walki o władzę, kto ma większe poparcie, jakie państwo za kim stoi, kto ma największe wpływy finansowe. Choć w hi

Kościół katolicki niejednokrotnie podkreślał znaczenie kultury jako nośnika wartości duchowych, etycznych i wspólnotowych. Papież Jan Paweł II, w liście do artystów z 1999 roku, pisał:

„Człowiek żyje prawdziwie ludzkim życiem dzięki kulturze. (…) Kultura jest tym, przez co człowiek jako człowiek staje się bardziej człowiekiem.”

Muzea, teatry i biblioteki są przestrzeniami dialogu, edukacji i budowania wspólnoty opartej na wartościach. W czasach polaryzacji społecznej kultura może pełnić funkcję mostu – pokazując, co łączy, a nie dzieli. Promocja kultury to zarazem promocja wartości chrześcijańskich, historii i dziedzictwa narodowego.

Inwestowanie w kulturę kształtuje miękkie umiejętności kluczowe dla rynku pracy XXI wieku: kreatywność, empatię, krytyczne myślenie, pracę zespołową. W erze automatyzacji i AI, kompetencje kulturowe stają się nieodzownym uzupełnieniem technologicznej wiedzy.

Dobrze rozwinięta oferta kulturalna zwiększa atrakcyjność inwestycyjną regionu i podnosi jakość życia mieszkańców. To właśnie tam, gdzie działa żywe środowisko kulturalne, rośnie liczba start-upów, firm rodzinnych i projektów społecznych.

Kultura to istotna część tzw. soft power – „miękkiej siły” państwa. Dobrze wypromowane muzea, festiwale i wydarzenia kulturalne przyciągają turystów z całego świata. W 2024 roku Polska notowała wzrost zainteresowania ofertą muzealną także wśród obcokrajowców, szczególnie w Krakowie, Warszawie i Gdańsku.

Inwestowanie w kulturę to dziś nie tylko wyraz troski o dziedzictwo – to strategiczna decyzja gospodarcza.

W 2024 roku Małopolska odnotowała znaczący wzrost ruchu turystycznego, osiągając 26,3 mln odwiedzających, co stanowi wzrost o 26,4 proc. w porównaniu z rokiem poprzednim.  Wśród nich 23,1 mln stanowili turyści krajowi, co oznacza wzrost o 31,6% rok do roku. 

Kraków, jako główne centrum kulturalne regionu, przyciągnął 2,33 mln turystów zagranicznych w 2024 roku.Najliczniejszą grupę stanowili goście z Wielkiej Brytanii (20,6 proc.), Niemiec (9,1 proc.), Włoch (7,6 proc.), Stanów Zjednoczonych (6,7 proc.) i Francji (4,8 proc.).Muzeum Dom Rodzinny Jana Pawła II w Wadowicach odwiedziło blisko 169 tys. osób w 2024 roku, co stanowi wzrost o ponad 18 tys. w porównaniu z rokiem poprzednim. 

Województwo małopolskie przeznacza znaczące środki na rozwój kultury. Dodatkowo, w 2023 roku zakończono kilka kluczowych inwestycji kulturalnych w Małopolsce, w tym Małopolskie Centrum Nauki Cogiteon, Muzeum Pożarnictwa w Alwerni, Scenę Atelier Teatru Witkacego oraz Willę Palace – nowy oddział Muzeum Tatrzańskiego.

wAkcji24.pl | Ekonomia | JSW, źrodło: Miesięcznik Katolicki „w-Akcji” | Ilustracja: Ideogram | 19.07.2025