(…) Komisje Konkordatowe i Komisja Wspólnej Przedstawicieli Rządu i Konferencji Episkopatu Polski. Przykładem przestrzeni, która powinna odzwierciedlać konsensualny tryb regulowania relacji państwo-Kościół są właśnie posiedzenia tychże dwóch komisji. (…)

Współprzewodniczącym Komisji ze strony rządowej aktualnie jest Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, pan Tomasz Siemoniak, a ze strony kościelnej zastępca przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski, ksiądz arcybiskup Józef Kupny, Metropolita Wrocławski. (…) Podstawą prawną działania Komisji Wspólnej przedstawicieli Rządu Rzeczypospolitej Polskiej i Konferencji Episkopatu Polski stanowi artykuł 4 ustęp 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 roku o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej.

Wskazany wyżej artykuł stanowi, iż Komisja Wspólna składa się z upoważnionych przedstawicieli rządu RP i Kościoła Katolickiego, w uzgodnionej liczbie na zasadzie parytetu rozpatruje problemy związane z rozwojem stosunków między państwem i Kościołem oraz sprawy interpretacji ustawy o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej, jak i jej wykonywania. (…) Komisja Wspólna nie jest organem władzy państwowej ani kościelnej. Nie narusza również kompetencji organów państwowych. Kościoła Katolickiego w Polsce, ani Stolicy Apostolskiej, stanowi raczej sformalizowaną płaszczyznę dyskusyjną i formy wymiany poglądów i ocen. Komisja powinna charakteryzować postawa dialogu, wzajemnego porozumienia i chęci polubownego załatwiania spraw związanych ze stosowaniem ustawy wyznaniowej.

Warto pamiętać, że koniec lat osiemdziesiątych, kiedy powstawała ustawa o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego w RP, poprzedza okres rządów władzy komunistycznej, znanej z działań nieprzychylnych, czy wręcz wrogich wobec Kościoła. Wskazanie zatem w ustawie, że ciało kolegialne, rządowo-kościelne ma reprezentować problemy związane z rozwojem stosunków między państwem i Kościołem oraz sprawy interpretacji niniejszej ustawy i jej wykonywania zakłada współdziałanie tych dwóch podmiotów i podejmowanie spraw wymagających wspólnej analizy pojawiających się w praktyce problemów i dialogu nad sposobem ich rozwiązania. Jak już powiedziano, Komisja Wspólna powołana została w celu utrzymania stałych kontaktów między rządem i Konferencją Episkopatu Polski dla rozwiązywania problemów dotyczących stosunków między państwem i Kościołem Katolickim w Rzeczpospolitej. 

Na przestrzeni lat omawiano w niej szereg istotnych zagadnień będących w zakresie zainteresowań obu stron. W jednym z komunikatów ze spotkania Komisji Wspólnej przedstawicieli rządu RP i Konferencji Episkopatu Polski stwierdzono, że strona rządowa i strona kościelna, cytuję “przykładają dużą wagę do działań Komisji Wspólnej dla kształtowania własnych relacji państwa i Kościoła, potrzeby dialogu, harmonii społecznej i kultury politycznej w społeczeństwie”. W ciągu ostatnich 10 lat odbyło się 8 posiedzeń.

Jeśli chodzi o Komisje Konkordatowe, to istnieją dwie komisje: Kościelna i Rządowa Komisja Konkordatowa. Działają one niezależnie. Do pracy z poszczególnymi zagadnieniami tworzone są zespoły robocze. Nie posiadają one ustalonego regulaminu. Spotkania zespołów roboczych, jak również wspólne posiedzenia Komisji Kościelnej i Rządowej odbywają się według potrzeby. Jako podstawę prawną utworzenia komisji przywołuje się art. 22 ust. 2 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczpospolitą Polską, podpisany w dniu 28 lipca 1993 roku, zgodnie z którym, cytuję “przyjmując za punkt wyjścia w sprawach finansowych instytucji i dóbr kościelnych oraz duchowieństwa obowiązujące ustawodawstwo polskie i przepisy kościelne. Układające się strony stworzą specjalną komisję, która zajmie się koniecznymi zmianami”. 

Nowa regulacja uwzględni potrzeby Kościoła, biorąc pod uwagę jego misję oraz dotychczasową praktykę życia kościelnego w Polsce. W ustępie trzecim tego artykułu natomiast czytamy, władzom państwowym wskazana zostanie instytucja kościoła lub instytucje kościelne kompetentne w sprawach wymienionych w ustępie drugim. Z kolei artykuł 27 Konkordatu przewiduje, że sprawy wymagające nowych lub dodatkowych rozwiązań będą regulowane na drodze nowych umów między układającymi się stronami albo uzgodnień między rządem Rzeczypospolitej Polskiej i Konferencją Episkopatu Polski upoważnioną do tego przez Stolicę Apostolską.

O powołaniu kościelnej Komisji Konkordatowej przez Ojca Świętego Jana Pawła II poinformował arcybiskup Józef Kowalczyk, nuncjusz apostolski w Polsce w komunikacie z dnia 11 maja 1998 roku. Jako cel komisji wskazano wprowadzanie w życie zapisów konkordatowych i podejmowanie problemów związanych z relacjami Kościół-Państwo. Jeśli chodzi o Rządową Komisję Konkordatową, to powstała ona na mocy decyzji Prezesa Rady Ministrów z dnia 25 maja 1998 roku na podstawie artykułu 12 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 roku o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów. (…)

Prace w ramach Komisji Konkordatowej dotyczyły między innymi projektów różnych regulacji prawnych mających umocowanie w Konkordacie.(…) Ważną kwestią podejmowaną przez Komisję Konkordatowe były również sprawy finansowe instytucji dóbr kościelnych oraz duchowieństwa, o których mowa w artykule 22 ust. 2 Konkordatu. Intensywne prace wprowadzone w latach 2012-2013 nie zakończyły się zmianą przepisów prawnych, ale mogą stanowić przykład próby kształtowania stosunków między państwem a Kościołem zgodnie z zasadą konsensualności. Działania te wpisują się w zapowiedź dyskusji nad emerytalnym zabezpieczeniem duchownych finansowo przez państwo za pomocą Funduszu Kościelnego, co wybrzmiało w exposé premiera Donalda Tuska w listopadzie 2011 roku.

Rząd zaproponował zastąpienie Funduszu Kościelnego możliwością odpisu podatkowego dochodowego na rzecz kościołów i związków wyznaniowych. Podczas spotkania Komisji Wspólnej przedstawicieli rządu RP i Konferencji Episkopatu Polski w dniu 15 marca 2012 Minister Administracji i Cyfryzacji Michał Boni przekazał stronie kościelnej, cytuję “propozycję założeń projektu ustawy o zmianie ustawy o przejęciu przez państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu funduszu kościelnego oraz niektórych innych ustaw”.

 Zdecydowano, że pracę w tej materii powinny podjąć Komisje Konkordatowe zgodnie ze wspomnianym już artykułem 22 Konkordatu. W dniu 20 marca 2012 roku na wniosek ministra Michała Boniego został reaktywowany Zespół do Spraw Finansów Rządowej Komisji Konkordatowej, a 22 marca 2012 roku Nucjusz Apostolski w Polsce ustanowił niezależnie od istniejącego Zespołu do Spraw Finansów Kościelnej Komisji Konkordatowej, Zespół Roboczy Kościelnej Komisji Konkordatowej do realizacji artykułu 22 Konkordatu. W dniu 3 kwietnia 2012 roku w siedzibie Sekretariatu Konferencji Episkopatu Polski odbyło się pierwsze posiedzenie wspomnianych zespołów ze strony rządu i Episkopatu. Uzyskano wówczas zgodę na przygotowanie projektu dwustronnej umowy między Radą Ministrów a Konferencją Episkopatu Polski działającą z upoważnienia Stolicy Apostolskiej.

 W kolejnych miesiącach odbyło się szereg spotkań grona ekspertów strony kościelnej i rządowej. Ustaleń wymagało wiele kwestii szczegółowych, m.in. wysokość asygnaty podatkowej od 0,3% do 0,5%. Okres przejściowy, podczas którego z budżetu państwa miała być wypłacana kościołom i innym związkom wyznaniowym. Różnica między tym, co zadeklarowali podatnicy, a kwotą około 90 do 100 milionów złotych przekazywano w tamtym czasie z budżetu państwa na fundusz kościelny. Pamiętając zawsze, że Fundusz Kościelny był przecież formą rekompensaty za majątek zabrany kościołowi w czasach PRL, a nie jakimś przywilejem dla Kościoła. 

Projekt z 25 lipca 2013. Projekt ten został przekazany do konsultacji społecznych. W ramach konsultacji z sekretariatem KEP przesłane zostały uwagi uzgodnione z Nucjatura Apostolską Wobec zgłoszonych uwag konieczne było dalsze prace strony kościelnej i rządowej, w konsekwencji czego rząd przygotował kolejną wersję projektu ustawy, która miała określić sposób przekształcania funduszu kościelnego oraz sposób wprowadzenia odpisu podatkowego w wysokości 0,5%. 

Podtrzymywano, że powinna być zawarta umowa, której załącznik stanowiłby uzgodniony przez obie strony projekt ustawy. Rozwiązanie odpisu podatkowego budziło obawy niektórych mniejszościowych związków wyznaniowych, które miały wątpliwości, czy ze względu na rozproszenie ich wiernych poziom deklarowanych wpłat nie będzie zbyt niski. Jednak do realizacji planów przekształcenia w Funduszu Kościelnego aż do końca ówczesnej kadencji parlamentu 2015 nie doszło. Temat Funduszu Kościelnego wrócił z mocą wraz z powrotem rządów premiera Donalda Tuska. Zarządzeniem nr 5 Prezesa Rady Ministrów dnia 11 stycznia 2024 powołany został międzyresortowy zespół do spraw Funduszu Kościelnego.

(…)  Pomimo tego, że w przestrzeni medialnej pojawiły się ogólne propozycje reformy funduszu kościelnego, to żadne oficjalne stanowisko w tej sprawie nie zostało przedstawione stronie kościelnej. Kwestia ta była w ostatnim czasie przedmiotem rozmów w ramach Komisji Wspólnej. Konferencja Episkopatu Polski wyraziła gotowość do rozmów, wskazując Komisję Konkordatową jako tą właściwą do podejmowania kwestii dotyczących finansowania.(…). 

W piśmie z dnia 19 marca 2024 przewodniczący Komisji Konkordatowej, Kościelnej Komisji Konkordatowej, ustanowił zespół do spraw finansowania Kościoła przy Kościelnej Komisji Konkordatowej. (…) Wystarczy wrócić do tego, co zostało określone zarówno w ustawie regulującym stosunek Państwa do Kościoła Katolickiego w RP, jak i do Konkordatu.(…). Wszelkie jednak działania zarówno Komisji Wspólnej, jak i dwóch Komisji Konkordatowych mogą cieszyć się powodzeniem jedynie przy założeniu woli konstruktywnego dialogu z poszanowaniem wzajemnym stron i mając na względzie dobro obywateli, których znaczna część są to osoby wierzące, przynależące do Kościoła Katolickiego lub innych kościołów czy związków wyznaniowych.

 wAkcji24.pl | Opinie | Bp prof. Artur Miziński | Źródło: KAI YT| Zdjęcie: Bp prof. Artur Miziński konferencja „Relacje państwo-Kościół. Podstawowe zasady państwa prawa” ​YT| 20.03.2025